भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर स्वाधार योजना ही महाराष्ट्र शासनाची एक महत्वपूर्ण योजना आहे, जी अनुसूचित जाती (SC) आणि नवबौद्ध विद्यार्थ्यांना शैक्षणिक मदत पुरवते. या योजनेच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना भोजन, निवास आणि इतर शैक्षणिक सुविधांसाठी थेट आर्थिक सहाय्य मिळते, ज्यामुळे त्यांना शिक्षण पूर्ण करण्यात मदत होते. अमरावती जिल्ह्यातील समाज कल्याण विभागाने नुकतेच एक आवाहन केले आहे की, सन 2025-26 या शैक्षणिक वर्षासाठी अर्ज केलेल्या विद्यार्थ्यांनी ‘स्वाधार’ योजनेतील त्रृटी पूर्ण करण्यासाठी 6 फेब्रुवारीपर्यंत मुदत आहे. ही योजना विशेषतः ज्या विद्यार्थ्यांना शासकीय वसतिगृहात प्रवेश मिळालेला नाही अशांसाठी आहे. या योजनेची सुरुवात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या स्मृतीला समर्पित आहे, ज्यांनी सामाजिक न्याय आणि शिक्षणाच्या महत्वावर भर दिला. अमरावतीमध्ये या योजनेच्या अंमलबजावणीतून अनेक विद्यार्थी लाभान्वित झाले आहेत, आणि विभागाने प्रलंबित अर्जांवर लक्ष केंद्रित केले आहे.
योजनेची पात्रता निकष
स्वाधार योजनेच्या लाभासाठी विद्यार्थ्यांना काही निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे. विद्यार्थी अनुसूचित जाती किंवा नवबौद्ध प्रवर्गातील असावा, आणि अकरावी, बारावी किंवा त्यानंतरच्या व्यावसायिक किंवा अव्यावसायिक अभ्यासक्रमात प्रवेश घेतलेला असावा. कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न २.५० लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे, आणि विद्यार्थी महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा. तसेच, शासकीय वसतिगृहात प्रवेश मिळालेला नसावा. अमरावती जिल्ह्यातील विद्यार्थ्यांसाठी ही निकष कठोरपणे पाळले जातात. ‘स्वाधार’ योजनेतील त्रृटी पूर्ण करण्यासाठी 6 फेब्रुवारीपर्यंत मुदत दिलेली आहे, ज्यामुळे प्रलंबित अर्ज असलेल्या विद्यार्थ्यांना संधी मिळते. या निकषांमुळे योजना केवळ गरजू विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचते, आणि दुरुपयोग टाळता येतो. विभागाने यादी दर्शनी भागात लावली आहे, ज्यामुळे विद्यार्थी आपली स्थिती तपासू शकतात.
योजनेचे लाभ आणि रक्कम
स्वाधार योजनेच्या अंतर्गत विद्यार्थ्यांना शहरानुसार वेगवेगळ्या रकमेचे लाभ मिळतात. मुंबई, ठाणे, पुणे, नागपूर सारख्या महानगरांमध्ये प्रति वर्ष ६०,००० रुपये, इतर विभागीय शहरांमध्ये ५१,००० रुपये, जिल्हा स्तरावर ४३,००० रुपये आणि तालुका स्तरावर ३८,००० रुपये मिळतात. हे लाभ भोजन आणि निवासासाठी थेट दिले जातात. अमरावतीमध्ये या योजनेच्या लाभार्थींना जिल्हा स्तरावरची रक्कम लागू होते. ‘स्वाधार’ योजनेतील त्रृटी पूर्ण करण्यासाठी 6 फेब्रुवारीपर्यंत मुदत असल्याने, विद्यार्थ्यांनी लवकरात लवकर कागदपत्रे जमा करावीत. या लाभांमुळे विद्यार्थ्यांचे शैक्षणिक खर्च कमी होतात, आणि ते अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करू शकतात. शासनाने या रकमांमध्ये वेळोवेळी बदल केले आहेत, ज्यामुळे योजना अधिक प्रभावी झाली आहे.
अर्ज प्रक्रिया आणि ऑनलाइन पोर्टल
स्वाधार योजनेचा अर्ज https://hmas.mahait.org/ या पोर्टलवर ऑनलाइन भरला जातो. विद्यार्थ्यांना आधार कार्ड, उत्पन्न प्रमाणपत्र, जात प्रमाणपत्र, शाळा/कॉलेजचे प्रमाणपत्र इत्यादी कागदपत्रे अपलोड करावी लागतात. अमरावती जिल्ह्यातील विद्यार्थ्यांसाठी हे पोर्टल सोपे आणि उपलब्ध आहे. सन 2025-26 साठी अर्ज करण्याची अंतिम मुदत 31 डिसेंबर 2025 होती, पण आता प्रलंबित अर्जांसाठी ‘स्वाधार’ योजनेतील त्रृटी पूर्ण करण्यासाठी 6 फेब्रुवारीपर्यंत मुदत वाढवली गेली आहे. या प्रक्रियेत त्रुटी आल्यास अर्ज प्रलंबित होतो, आणि विद्यार्थ्यांना सूचना दिल्या जातात. विभागाने कार्यालयात यादी लावली आहे, ज्यामुळे विद्यार्थी आपली त्रुटी जाणून घेऊ शकतात. ही प्रक्रिया पारदर्शक आणि डिजिटल आहे, ज्यामुळे कागदपत्रांची हाताळणी कमी होते.
त्रुटींमुळे प्रलंबित अर्ज
अनेक विद्यार्थ्यांचे अर्ज कागदपत्रांतील कमतरतेमुळे प्रलंबित आहेत, जसे की अपूर्ण फॉर्म, चुकीचे प्रमाणपत्र किंवा अपडेट न केलेले आधार लिंक. अमरावती समाज कल्याण विभागाने या प्रलंबित अर्जांची यादी कार्यालयात लावली आहे. विद्यार्थ्यांना वेळोवेळी सूचना देण्यात आल्या आहेत, तरीही काहींनी त्रुटी पूर्ण केलेल्या नाहीत. ‘स्वाधार’ योजनेतील त्रृटी पूर्ण करण्यासाठी 6 फेब्रुवारीपर्यंत मुदत आहे, आणि ही अंतिम संधी आहे. या मुदतीनंतर अर्ज रद्द होऊ शकतात, आणि जबाबदारी विद्यार्थ्यांची राहील. विभागाने याबाबत जागरूकता मोहीम राबवली आहे, ज्यामुळे अधिक विद्यार्थी लाभ घेऊ शकतात. प्रलंबित अर्जांची संख्या कमी करण्यासाठी हे पाऊल महत्वपूर्ण आहे.
कार्यशाळा आणि सहाय्य
अमरावतीतील सहायक आयुक्त समाज कल्याण कार्यालयात 6 फेब्रुवारी 2026 पर्यंत दुपारी 3 ते 5 या वेळेत त्रुटी पूर्तता कार्यशाळेचे आयोजन करण्यात आले आहे. विद्यार्थ्यांना स्वतः उपस्थित राहून कागदपत्रे जमा करावीत. ‘स्वाधार’ योजनेतील त्रृटी पूर्ण करण्यासाठी 6 फेब्रुवारीपर्यंत मुदत असल्याने, या कार्यशाळेतून मदत मिळेल. ही कार्यशाळा विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन देईल, आणि कागदपत्रांच्या अडचणी सोडवेल. समाज कल्याण सहायक आयुक्त आर. व्ही. जाधवर यांनी या बाबत आवाहन केले आहे. विद्यार्थ्यांनी या संधीचा लाभ घ्यावा, ज्यामुळे त्यांचे अर्ज मंजूर होऊ शकतात. हे आयोजन विभागाच्या प्रयत्नांचा भाग आहे.
शासन निर्णय आणि अटी
विद्यार्थ्यांनी शासन निर्णयातील अटी व शर्तीनुसार कागदपत्रे जमा करावीत, जसे की वैध प्रमाणपत्रे आणि आधार-लिंक्ड बँक खाते. अमरावतीमध्ये या अटींचे पालन कठोर आहे. ‘स्वाधार’ योजनेतील त्रृटी पूर्ण करण्यासाठी 6 फेब्रुवारीपर्यंत मुदत न पाळल्यास, लाभ मिळणार नाही. शासनाने योजना अधिक प्रभावी करण्यासाठी नियमित बदल केले आहेत. या अटींमुळे योजना गरजूंपर्यंत पोहोचते. विद्यार्थ्यांनी संपर्क क्रमांक ०७२१-२६६१२६१ वर माहिती घ्यावी. हे निर्णय सामाजिक न्यायाच्या दृष्टीने महत्वपूर्ण आहेत.
विद्यार्थ्यांसाठी आवाहन
समाज कल्याण विभागाने विद्यार्थ्यांना आवाहन केले आहे की, लवकरात लवकर त्रुटी पूर्ण कराव्यात. अमरावती जिल्ह्यातील अनुसूचित जाती आणि नवबौद्ध विद्यार्थ्यांसाठी ही योजना जीवन बदलणारी आहे. ‘स्वाधार’ योजनेतील त्रृटी पूर्ण करण्यासाठी 6 फेब्रुवारीपर्यंत मुदत आहे, आणि ही मुदत चुकवू नये. विभागाने यादी लावली असल्याने, विद्यार्थी तपासू शकतात. हे आवाहन जागरूकता वाढवण्यासाठी आहे. विद्यार्थ्यांनी जबाबदारीने वागावे, ज्यामुळे ते शैक्षणिक मदत मिळवू शकतात.
योजनेचा प्रभाव आणि भविष्य
स्वाधार योजनेच्या माध्यमातून हजारो विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत, आणि त्यांचे जीवनमान उंचावले आहे. अमरावतीमध्ये या योजनेचा प्रभाव दिसून येतो. ‘स्वाधार’ योजनेतील त्रृटी पूर्ण करण्यासाठी 6 फेब्रुवारीपर्यंत मुदत पूर्ण झाल्यानंतर, नवीन लाभार्थी निश्चित होतील. शासनाने योजना विस्तारित करण्याचे प्रयत्न चालू आहेत. भविष्यात अधिक शहरांसाठी रकम वाढू शकते. ही योजना डॉ. आंबेडकरांच्या स्वप्नांची पूर्तता करते.
संपर्क आणि अधिक माहिती
अधिक माहितीसाठी अमरावती समाज कल्याण कार्यालय किंवा दुरध्वनी क्रमांक ०७२१-२६६१२६१ वर संपर्क साधावा. ‘स्वाधार’ योजनेतील त्रृटी पूर्ण करण्यासाठी 6 फेब्रुवारीपर्यंत मुदत असल्याने, विद्यार्थ्यांनी तात्काळ कारवाई करावी. हे संपर्क विद्यार्थ्यांच्या शंकांचे निरसन करतील. विभागाने डिजिटल आणि ऑफलाइन दोन्ही माध्यमे उपलब्ध केली आहेत. ही माहिती विद्यार्थ्यांना मदत करेल.
टिप: ही मुदत विविध जिल्ह्यात वेगवेगळी तारीख असू शकते उद्या. जालना जिल्ह्यात ही मुदत 10 फेब्रुवारी पर्यंत आहे. अचूक माहितीसाठी तुमच्या जिल्ह्यातील संबंधित विभागाशी संपर्क साधा.