महाराष्ट्रातील स्त्री कल्याणकारी योजनांमध्ये “लाडकी बहीण योजना”ने आर्थिक सक्षमीकरणात महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे. याच धर्तीवर आता एक नवीन पाऊल म्हणून “लाडकी सुनबाई योजना”ची सुरुवात करण्यात आली आहे. ही लाडकी सुनबाई योजना सासरी होणाऱ्या अन्याय आणि अत्याचारांपासून सुना महिलांना संरक्षण देण्याचा प्रयत्न करते. उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांच्या हस्ते ठाण्यात या योजनेचा औपचारिक शुभारंभ करण्यात आला, ज्याने समाजात सुना-सासू संबंधांतील समस्या दूर करण्याचा महत्त्वाचा संदेश दिला.
लाडकी सुनबाई योजना: उद्देश आणि कल्पना
“लाडकी सुनबाई योजना”चा मुख्य उद्देश सासरी शारीरिक, मानसिक किंवा आर्थिक अत्याचार सहन करणाऱ्या सुनांना तातडीची मदत पुरवणे हा आहे. जशी घरातील मुलगी लाडकी असते, तशीच सुना हीही लाडकी मानली पाहिजे या तत्वावर ही योजना आधारित आहे. या लाडकी सुनबाई योजनेतर्गत शिवसेना शिंदे गटाच्या सर्व शाखा आणि विभागीय कार्यालये या मोहिमेत सक्रिय सहभागी ठरतील. पीडित महिलांना एकमेकांशी जोडून समुपदेशनाद्वारे कुटुंबात समेट घडवण्याचा प्रयत्न केला जाईल, जर ते शक्य नसेल तर मग शिवसेनेच्या शैलीतूनही न्याय मिळवून दिला जाणार आहे.
हेल्पलाइन: तातडीच्या मदतीचा मार्ग
या योजनेचा सर्वात महत्त्वाचा भाग म्हणजे 8828862288 हा हेल्पलाइन नंबर जारी करण्यात आला आहे. घरगुती हिंसाचाराचा सामना करणाऱ्या कोणत्याही महिलेला या क्रमांकावर संपर्क साधता येईल. हेल्पलाइनद्वारे लाडकी सुनबाई योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी तज्ञांची टीम त्वरित कारवाई करेल. एकनाथ शिंदे यांनी स्पष्ट केले की, “कोणत्याही सुनेने घाबरू नये, लाडकी सुनबाई योजनेच्या हेल्पलाइनवर मदत मागावी.” या माध्यमातून केवळ पीडितांनाच नव्हे तर चांगल्या सासूंचा सन्मान करून समाजात सकारात्मक संदेशही पोहोचवला जाणार आहे.
राजकीय पातळीवरील प्रतिक्रिया आणि वाद
लाडकी सुनबाई योजनेबाबत राज्याचे उपमुख्यमंत्री आणि अर्थमंत्री अजित पवार यांचा दृष्टिकोन भिन्न आहे. पवार यांनी स्पष्ट केले की, “अद्याप सरकारकडून या योजनेला कोणतीही अधिकृत मान्यता नाही. कोणताही निर्णय घेतल्यास तो प्रथम मंत्रिमंडळात मंजूर होईल आणि नंतर जाहीर केला जाईल.” त्यांनी या संदर्भात पसरलेल्या सूत्रांना खोटे ठरवले. मात्र, त्यांनी हेही नमूद केले की लाडकी सुनबाई योजनेसारख्या जनहिताच्या उपक्रमांकडे सरकार सकारात्मक दृष्टिकोनातून बघते.
अंमलबजावणीची रचना आणि जबाबदारी
या महत्त्वाकांक्षी मोहिमेची राज्यस्तरीय जबाबदारी माजी महापौर मीनाक्षी शिंदे यांच्यावर सोपवण्यात आली आहे. लाडकी सुनबाई योजनेच्या व्याप्तीसाठी सर्व शिवसेना शाखांमार्फत कार्य केले जाईल. राज्यभरातील पीडित महिलांना शाखा कार्यालयातूनच मार्गदर्शन मिळेल. ही लाडकी सुनबाई योजना फक्त अन्यायाविरुद्ध लढा देणार नाही तर सुना-सासू यांच्यातील सुसंवाद वाढविण्यासाठीही प्रयत्नशील राहील. कुटुंबातील कलह दूर करण्यासाठी प्रथम समुपदेशनाचा मार्ग अवलंबला जाईल.
समाजिक परिवर्तनाचे साधन
एकनाथ शिंदे यांच्या मते, “सून ही कोणाची वस्तू नसून ती आपल्याच कुटुंबाची सदस्य असते.” लाडकी सुनबाई योजनेद्वारे समाजमनातील या संकुचित विचारसरणीत बदल घडवून आणण्याचा प्रयत्न आहे. ही केवळ मदत यंत्रणा न राहता सामाजिक जागृतीचे एक सशक्त माध्यम बनण्याची क्षमता धारण करते. लाडकी सुनबाई योजनेच्या यशाने महाराष्ट्रातील स्त्रियांना नवीन आत्मविश्वास मिळेल अशी अपेक्षा आहे. पारंपारिक सासरवासरच्या समस्यांवर मात करण्यासाठी हा उपक्रम एक क्रांतिकारी पाऊल ठरू शकतो.
भविष्यातील दिशा आणि आव्हाने
लाडकी सुनबाई योजनेच्या अंमलबजावणीसमोर अनेक आव्हाने आहेत – राजकीय एकमताचा अभाव, संसाधनांची उपलब्धता आणि समाजातील रूढिवादी विचारसरणी यांचा समावेश होतो. मात्र, या योजनेची मूळ कल्पना अत्यंत प्रशंसनीय आहे. जर योग्य पद्धतीने लाडकी सुनबाई योजना राबवली गेली, तर ती केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे तर संपूर्ण देशासाठी एक आदर्श ठरू शकते. या लाडकी सुनबाई योजनेचे यश अंतिमतः सामाजिक प्रतिसाद आणि राजकीय इच्छाशक्तीवर अवलंबून असेल. असे असले तरी, स्त्री सक्षमीकरणाच्या दिशेने हा एक महत्त्वाचा पाऊल आहे.
योजनेतर्गत मदतीचे स्वरूप
लाडकी सुनबाई योजनेच्या माध्यमातून पीडित महिलांना केवळ तातडीची आरोग्यसेवा किंवा कायदेशीर सल्लाच दिला जाणार नाही तर आवश्यकतेनुसार कायमस्वरूपी समाधानाचीही तरतूद केली जाईल. ही लाडकी सुनबाई योजना पीडित सुनांना सुरक्षित आश्रयस्थान, मानसिक आरोग्य सेवा आणि कौटुंबिक मध्यस्थीची सोय उपलब्ध करून देण्यासाठी प्रतिबद्ध आहे. प्रत्येक केसमध्ये शिवसेना कार्यकर्ते थेट हस्तक्षेप करून कुटुंबियांशी संवाद साधतील, ज्यामुळे लाडकी सुनबाई योजनेचा उद्देश सहजपणे पूर्ण होईल.
स्थानिक पातळीवरील कार्यवाही यंत्रणा
राज्यभरातील १,८००हून अधिक शिवसेना शाखा या योजनेची मूळ यंत्रणा म्हणून कार्यरत असून प्रत्येक शाखेने स्वतंत्र “लाडकी सेल” स्थापन केले आहे. हे सेल पीडित महिलांकडून अर्ज स्वीकारून ४८ तासांच्या आत प्राथमिक तपासणी पूर्ण करतील. लाडकी सुनबाई योजनेअंतर्गत शाखा पातळीवर स्थानिक महिला कार्यकर्त्यांची टीम तैनात करण्यात आली आहे, ज्यामुळे ग्रामीण भागातही लाडकी सुनबाई योजनेचे लाभ पोहोचतील.
भविष्यातील संभाव्य विस्तार
मूळ योजनेच्या चौकटीपेक्षा अधिक व्यापक स्वरूपाचा विचार करताना एकनाथ शिंदे यांनी सूचित केले आहे की भविष्यात आर्थिक स्वावलंबनासाठी कौशल्य विकास कार्यक्रमांचा समावेश करण्यात येईल. लाडकी सुनबाई योजनेतर्गत उत्पन्न निर्मितीच्या उपक्रमांना प्रोत्साहन देऊन सुनांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनविण्याचा मार्गक्रमणा आहे. ही लाडकी सुनबाई योजना केवळ संरक्षणापुरती मर्यादित न राहता सशक्तिकरणाचे माध्यम बनेल अशी अपेक्षा व्यक्त केली जाते.
सामाजिक परिवर्तनाचे अधिकृत मंच
माजी महापौर मीनाक्षी शिंदे यांच्या नेतृत्वात या योजनेचे रूपांतर सामाजिक संवादाच्या मंचात होणार आहे. दरमहा “लाडकी संमेलन” आयोजित करून चांगल्या सासू-सुना संबंधांचे प्रात्यक्षिक देणाऱ्या कुटुंबांचा सन्मान केला जाणार आहे. लाडकी सुनबाई योजनेद्वारे ही समाजजागृती अभियानाची भागीदार बनणार आहे. अशा प्रयत्नांमुळे लाडकी सुनबाई योजना केवळ संकटनिवारणापुरती मर्यादित न राहता सांस्कृतिक बदलाचे प्रेरणास्थान बनेल.
सहभागी तंत्रज्ञानाचा वापर
हेल्पलाइन क्रमांक 8828862288 व्यतिरिक्त या योजनेसाठी स्वायत्त मोबाईल ॲप विकसित करण्याचे नियोजन आहे. या ॲपद्वारे पीडित महिला गोपनीयपणे घटनांची फोटो/व्हिडिओ सबमिट करू शकतील ज्याचा वापर पुरावा म्हणून होऊ शकेल. लाडकी सुनबाई योजनेची ही डिजिटल पायाभरणी कार्यवाहीची गती वाढविणार आहे. अशा तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने लाडकी सुनबाई योजना अधिक परिणामकारक बनवण्याचा प्रयत्न सुरू आहे.
महिला संघटनांचा सहभाग
स्वयंसेवी संस्था आणि महिला मंचांशी हातमिळवणी करून या योजनेचा व्याप विस्तृत करण्याचा निर्णय घेण्यात आला आहे. “स्त्री शक्ति संघटना” सारख्या गटांना प्रशिक्षित करून त्यांना योजनेत सहभागी केले जाणार आहे. लाडकी सुनबाई योजनेची ही समुदाय-आधारित रचना ग्रामीण भागात प्रभावी ठरू शकते. अशा सहयोगामुळे लाडकी सुनबाई योजनेचा प्रसार खेड्यापाड्यातही होऊ शकेल.