अकोला येथील डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठाने विकसित केलेल्या विविध पिकांच्या नव्या वाणांना मंजुरी मिळाल्याने राज्यातील शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची बातमी समोर आली आहे. विद्यापीठाच्या संशोधनातून विकसित करण्यात आलेल्या तब्बल ९ नव्या पीकवाणांना मंजुरी देण्यात आली असून, या वाणांचा लाभ शेतकऱ्यांना याच हंगामापासून मिळण्याची शक्यता आहे.
शेतीमध्ये उत्पादनक्षमता वाढवणे, पिकांची गुणवत्ता सुधारणे आणि बदलत्या हवामान परिस्थितीशी जुळवून घेणाऱ्या वाणांचा विकास करणे ही काळाची गरज आहे. या पार्श्वभूमीवर पीडीकेव्हीने विकसित केलेल्या नव्या वाणांकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.
पीडीकेव्हीच्या कोणत्या ९ नव्या वाणांना मंजुरी?
डॉ. पंजाबराव देशमुख कृषी विद्यापीठ, अकोला यांनी विविध पिकांवर संशोधन करून विकसित केलेल्या ९ वाणांना मंजुरी मिळाली आहे. यामध्ये सोयाबीन, करडई, नागपूर संत्रा, ओवा, हळद, गहू, बर्टी/भगर/सावा आणि कापूस या पिकांचा समावेश आहे.
पीक मंजूर झालेले नवीन वाण
सोयाबीन पीडीकेव्ही एकविरा
करडई पीडीकेव्ही येल्लो
नागपूर संत्रा पीडीकेव्ही नागपूर किंग
ओवा पीडीकेव्ही अजवाईन ए-जे-११
हळद पीडीकेव्ही रक्षिता
गहू WSM-138
बर्टी/भगर/सावा पीडीकेव्ही श्रीवल्ली
कापूस पीडीकेव्ही शिव (संकरित Bt)
कापूस पीडीकेव्ही व्हाईट गोल्ड (संकरित Bt)
सोयाबीनसाठी ‘पीडीकेव्ही एकविरा’ वाण
सोयाबीन हे विदर्भासह महाराष्ट्रातील अनेक भागांतील महत्त्वाचे खरीप पीक आहे. पीडीकेव्हीने सोयाबीनसाठी ‘पीडीकेव्ही एकविरा’ या नव्या वाणाचा विकास केला आहे. या नव्या वाणामुळे सोयाबीन उत्पादनामध्ये सुधारणा होण्याची अपेक्षा आहे.
करडईसाठी ‘पीडीकेव्ही येल्लो’
रब्बी हंगामातील महत्त्वाच्या तेलबिया पिकांपैकी करडई एक आहे. करडई पिकासाठी ‘पीडीकेव्ही येल्लो’ या वाणाला मंजुरी मिळाली आहे. तेलबिया उत्पादनाला चालना देण्याच्या दृष्टीने नव्या वाणांचा विकास महत्त्वाचा ठरू शकतो.
नागपूर संत्र्यासाठी ‘पीडीकेव्ही नागपूर किंग’
विदर्भाच्या कृषी अर्थव्यवस्थेत नागपूर संत्र्याला विशेष महत्त्व आहे. नागपूर संत्र्यासाठी ‘पीडीकेव्ही नागपूर किंग’ या नव्या वाणाला मंजुरी देण्यात आली आहे. संत्रा उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी या नव्या वाणाकडे विशेष अपेक्षेने पाहिले जात आहे.
ओवा आणि हळदीलाही नवीन वाण
ओवा पिकासाठी ‘पीडीकेव्ही अजवाईन ए-जे-११’ आणि हळदीसाठी ‘पीडीकेव्ही रक्षिता’ या वाणांना मंजुरी मिळाली आहे. मसाला पिकांमध्ये उत्पादन आणि गुणवत्तेला महत्त्व असल्याने या दोन्ही नव्या वाणांचा विकास शेतकऱ्यांसाठी उपयुक्त ठरू शकतो.
गव्हासाठी WSM-138 वाणाला मंजुरी
गहू हे राज्यातील महत्त्वाचे रब्बी पीक आहे. गव्हासाठी WSM-138 या वाणाला मंजुरी देण्यात आली आहे. नव्या वाणांच्या माध्यमातून स्थानिक कृषी परिस्थितीला अनुरूप उत्पादन तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवण्यास मदत होऊ शकते.
बर्टी, भगर आणि सावा पिकासाठी ‘पीडीकेव्ही श्रीवल्ली’
बर्टी, भगर आणि सावा यांसारखी भरडधान्ये पोषणाच्या दृष्टीने महत्त्वाची आहेत. या पिकांसाठी ‘पीडीकेव्ही श्रीवल्ली’ या नव्या वाणाला मंजुरी मिळाली आहे. भरडधान्यांच्या उत्पादनाला आणि वापराला प्रोत्साहन देण्याच्या दृष्टीने नवीन वाण महत्त्वाचे ठरू शकतात.
कापूस उत्पादकांसाठी दोन नवीन संकरित Bt वाण
कापूस उत्पादक शेतकऱ्यांसाठीही या निर्णयात महत्त्वाची बाब आहे. कापूस पिकासाठी ‘पीडीकेव्ही शिव’ आणि ‘पीडीकेव्ही व्हाईट गोल्ड’ या दोन संकरित Bt वाणांना मंजुरी मिळाली आहे. विदर्भ आणि महाराष्ट्रातील कापूस उत्पादकांसाठी नवीन वाणांचा विकास हा कृषी संशोधनाच्या दृष्टीने महत्त्वाचा टप्पा आहे.
९ वाणांसोबत १० शेतीपयोगी यंत्रे आणि अवजारांनाही मंजुरी
पीडीकेव्हीच्या संशोधनातून केवळ नवीन वाणांनाच मंजुरी मिळालेली नाही. शेतीची कामे अधिक सुलभ, वेगवान आणि कार्यक्षम करण्यासाठी १० शेतीपयोगी यंत्रे व अवजारांनाही मंजुरी देण्यात आली आहे. त्यामुळे आधुनिक यांत्रिकीकरणाच्या माध्यमातून शेतकऱ्यांचा श्रम आणि वेळ कमी करण्यास मदत होण्याची अपेक्षा आहे.
विविध पिकांसाठी ७२ तंत्रज्ञान शिफारसी
यासोबतच विविध पिकांच्या उत्पादनासाठी तब्बल ७२ तंत्रज्ञान शिफारसींनाही मंजुरी देण्यात आली आहे. पीक उत्पादनातील आधुनिक पद्धती, व्यवस्थापन आणि कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी अशा तंत्रज्ञान शिफारसी महत्त्वाच्या ठरतात.
शेतकऱ्यांना काय फायदा होणार?
नव्या वाणांमुळे शेतकऱ्यांना उपलब्ध पर्याय वाढणार आहेत. उत्पादनक्षमता, गुणवत्ता आणि शेतीतील कार्यक्षमता वाढवण्याच्या दृष्टीने संशोधित वाण आणि तंत्रज्ञान महत्त्वाची भूमिका बजावू शकतात. मात्र, कोणते वाण कोणत्या भागासाठी योग्य आहे, त्याची लागवड पद्धत, बियाण्याची उपलब्धता आणि शिफारस केलेले कृषी तंत्रज्ञान याबाबत शेतकऱ्यांनी संबंधित कृषी तज्ज्ञ किंवा कृषी विद्यापीठाच्या अधिकृत मार्गदर्शनानुसार निर्णय घेणे महत्त्वाचे आहे.
याच हंगामापासून लाभ मिळण्याची शक्यता
या ९ नव्या वाणांना मंजुरी मिळाल्यामुळे त्यांचा लाभ शेतकऱ्यांना याच हंगामापासून मिळण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. मात्र प्रत्यक्ष बियाणे उपलब्धता, वितरण आणि शेतकऱ्यांना लागवडीसाठी उपलब्ध होण्याची प्रक्रिया संबंधित अधिकृत यंत्रणेकडून निश्चित केली जाईल.
कृषी संशोधनाला मिळणार नवी दिशा
शेतकऱ्यांच्या गरजा लक्षात घेऊन नवीन वाण, आधुनिक शेतीची यंत्रे आणि उत्पादन तंत्रज्ञान विकसित करणे ही कृषी संशोधनाची महत्त्वाची दिशा आहे. पीडीकेव्हीच्या माध्यमातून मंजूर झालेल्या ९ नव्या वाणांसह १० यंत्रे-अवजारे आणि ७२ तंत्रज्ञान शिफारसींमुळे राज्यातील कृषी क्षेत्राला संशोधनाधारित पर्याय उपलब्ध होण्यास मदत होऊ शकते.
शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?
नवीन वाणाचे नाव समोर आले म्हणून लगेच मोठ्या प्रमाणात बियाणे खरेदी करण्यापेक्षा संबंधित वाणाची अधिकृत शिफारस, पिकासाठी योग्य क्षेत्र, लागवडीचा कालावधी, बियाण्याची उपलब्धता आणि कृषी विद्यापीठाच्या मार्गदर्शक सूचना तपासणे आवश्यक आहे. अधिकृत माहिती उपलब्ध झाल्यानंतरच बियाणे आणि लागवडीबाबत निर्णय घेणे शेतकऱ्यांसाठी सुरक्षित राहील.
१० महत्त्वाचे प्रश्न आणि उत्तरे
1. पीडीकेव्हीच्या किती नव्या वाणांना मंजुरी मिळाली?
पीडीकेव्हीने विकसित केलेल्या एकूण ९ नव्या पीकवाणांना मंजुरी मिळाली आहे.
2. ही नवीन वाणे कोणत्या पिकांची आहेत?
सोयाबीन, करडई, नागपूर संत्रा, ओवा, हळद, गहू, बर्टी/भगर/सावा आणि कापूस या पिकांचा त्यात समावेश आहे.
3. सोयाबीनच्या नव्या वाणाचे नाव काय?
सोयाबीनसाठी ‘पीडीकेव्ही एकविरा’ या वाणाला मंजुरी मिळाली आहे.
4. कापसासाठी किती नवीन वाणांना मंजुरी मिळाली?
कापूस पिकासाठी दोन संकरित Bt वाणांना मंजुरी मिळाली आहे. त्यांची नावे ‘पीडीकेव्ही शिव’ आणि ‘पीडीकेव्ही व्हाईट गोल्ड’ अशी आहेत.
5. गव्हाच्या नव्या वाणाचे नाव काय आहे?
गहू पिकासाठी WSM-138 या वाणाला मंजुरी देण्यात आली आहे.
6. नागपूर संत्र्यासाठी कोणते नवीन वाण आहे?
नागपूर संत्र्यासाठी ‘पीडीकेव्ही नागपूर किंग’ या नव्या वाणाला मंजुरी मिळाली आहे.
7. नवीन वाण शेतकऱ्यांना कधी मिळणार?
या नव्या वाणांचा लाभ शेतकऱ्यांना याच हंगामापासून मिळण्याची शक्यता आहे. प्रत्यक्ष उपलब्धता आणि वितरणाबाबत अधिकृत माहिती पाहणे आवश्यक आहे.
8. नवीन वाणांसोबत आणखी काय मंजूर झाले?
१० शेतीपयोगी यंत्रे व अवजारांना तसेच विविध पिकांच्या उत्पादनासाठी ७२ तंत्रज्ञान शिफारसींनाही मंजुरी देण्यात आली आहे.
9. नवीन वाणांमुळे शेतकऱ्यांना काय फायदा होऊ शकतो?
नवीन वाणांमुळे उत्पादनक्षमता, गुणवत्ता आणि शेतीतील कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी नवीन पर्याय उपलब्ध होण्यास मदत होऊ शकते.
10. नवीन वाणाचे बियाणे घेण्यापूर्वी काय करावे?
वाणाची अधिकृत शिफारस, बियाण्याची उपलब्धता, लागवड पद्धत आणि आपल्या क्षेत्रासाठी त्याची उपयुक्तता याबाबत कृषी विद्यापीठ किंवा संबंधित कृषी तज्ज्ञांकडून माहिती घेणे योग्य ठरेल.
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)