वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता मिळाल्याने मराठवाडा आणि परिसरातील शेतकऱ्यांसाठी एक मोठा दिलासा मिळाला आहे. वसंतराव नाईक मराठवाडा कृषी विद्यापीठ, परभणी येथील अखिल भारतीय समन्वयित संशोधन प्रकल्पाद्वारे विकसित केलेल्या या वाणांमुळे करडई उत्पादनाची गुणवत्ता आणि प्रमाण दोन्हींमध्ये क्रांतिकारी बदल घडणार आहेत. वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता ही घटना केवळ संशोधनाचे यशच नव्हे तर शेतकऱ्यांच्या कष्टांना नवीन दिशा देणारी आहे. भारत सरकारच्या कृषी व शेतकरी कल्याण मंत्रालयाने जारी केलेल्या अधिसूचना क्रमांक एस.ओ. ६१२३(ई) नुसार, ३१ डिसेंबर २०२५ रोजी पीबीएनएस २२१ (परभणी सुजलाम) आणि पीबीएनएस २२२ (परभणी सुफलाम) या वाणांना अधिसूचित म्हणून घोषित केले गेले. हे वाण झोन-१ क्षेत्रासाठी, ज्यात महाराष्ट्र, कर्नाटक, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा यांचा समावेश आहे, विशेषतः शिफारस केली आहेत. कोरडवाहू आणि सिंचित शेती दोन्ही परिस्थितींमध्ये या वाणांची लागवड करणे शेतकऱ्यांसाठी सोयीचे आणि फायदेशीर ठरेल, ज्यामुळे त्यांच्या दैनंदिन शेती प्रक्रियेत सुलभता येईल.
शेतकऱ्यांसाठी उत्पादन वाढीचे नवे द्वार उघडणारी मान्यता
वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता मिळाल्यामुळे शेतकऱ्यांना उच्च तेलांश असलेल्या आणि कमी खर्चाचे वाण उपलब्ध होत आहेत, जे त्यांच्या आर्थिक स्थैर्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. या मान्यतेमुळे करडई शेतीत नवीन संधी निर्माण झाल्या असून, शेतकऱ्यांना पारंपरिक पद्धतींपासून मुक्त होण्याची संधी मिळाली आहे. वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता ही ओळख शेतकऱ्यांच्या कष्टांना न्याय देणारी आहे, कारण ही वाणे केवळ उत्पादन वाढवत नाहीत तर शेतीतील जोखमींनाही कमी करतात. रब्बी हंगामात लागवडीस योग्य असलेली ही वाणे १२५ ते १३० दिवसांच्या परिपक्वता कालावधीसह शेतकऱ्यांना वेळेची बचत करून देतील. विशेषतः कोरडवाहू भागात जेथे पाण्याची टंचाई नेहमीच समस्या असते, तेथे या वाणांची अनुकूलता शेतकऱ्यांना आधार देईल. या वाणांमुळे तेलबियाणे उत्पादनात वाढ होण्यास मदत होईल, ज्याचा थेट परिणाम शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नावर पडेल आणि त्यांच्या कुटुंबाच्या समृद्धीला चालना मिळेल.
करडई लागवडीची आधुनिक पद्धत जी मिळवून देईल भरघोस उत्पन्न
कुलगुरूंच्या दृष्टिकोनातून करडई शेतीचे भविष्य
वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता मिळाल्याबाबत बोलताना माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इंद्र मणि यांनी या यशाचे कौतुक केले असून, ते शेतकऱ्यांसाठी लाभदायक ठरेल अशी खात्री व्यक्त केली. वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता ही संशोधन क्षेत्रातील एक मीलाचा दगड असल्याचे सांगताना त्यांनी या वाणांच्या प्रसारणामुळे करडई उत्पादनात लक्षणीय वाढ होईल असा विश्वास व्यक्त केला. उच्च तेलांश असलेल्या या वाणांमुळे शेतकऱ्यांना दर्जेदार उत्पादन मिळेल, ज्यामुळे बाजारातील किंमत स्थिर राहील आणि उत्पादन खर्चात घट होईल. परिणामी, शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढेल आणि त्यांच्या आर्थिक स्थितीत सकारात्मक बदल घडतील. तसेच, बदलत्या हवामानाच्या आव्हानांमध्येही ही वाणे उपयुक्त ठरतील, कारण ती कोरडवाहू परिस्थितीला अनुरूप आहेत. कुलगुरूंच्या मते, ही वाणे शेतकऱ्यांना शाश्वत शेतीकडे नेतील, ज्यात पर्यावरण संरक्षण आणि उत्पादकतेचा समतोल साधला जाईल. या यशामुळे विद्यापीठातील संशोधनाला नवीन प्रेरणा मिळेल आणि भविष्यात अशी अनेक वाणे विकसित होण्याची शक्यता आहे.
संशोधन संचालकांच्या मतातून शेतीतील स्थैर्याची खात्री
वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता मिळाल्याने संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग यांनी या वाणांच्या क्षमतेचे वर्णन करताना शेतकऱ्यांसाठी शाश्वत उत्पादनाची हमी दिली. वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता ही घटना करडई पिकाच्या उत्पादन आणि स्थैर्यात मोठी भर घालणारी आहे, असे ते म्हणाले. या वाणांच्या प्रसारामुळे बदलत्या हवामान परिस्थितीतही शेतकऱ्यांना विश्वासार्ह उत्पादन मिळेल, ज्यामुळे त्यांचे आर्थिक उत्पन्न वाढेल आणि जीवनमान उंचावेल. डॉ. बेग यांच्या मते, ही वाणे करडई पिकाच्या क्षेत्रवाढीस प्रोत्साहन देतील आणि राज्यातील तेलबियाणे उत्पादनात मोलाची भर घालतील. विशेषतः कोरडवाहू शेतीत जेथे उत्पादनातील चढ-उतार सामान्य असतात, तेथे ही वाणे स्थिरता आणतील. या यशामुळे संशोधन टीमला प्रोत्साहन मिळाले असून, भविष्यातील संशोधन अधिक गती घेईल. शेतकऱ्यांसाठी ही वाणे केवळ उत्पादन वाढवत नाहीत तर शेतीतील जोखीम कमी करून त्यांना सुरक्षित भविष्य देतील.
परभणी सुजलाम वाणाची अनन्य वैशिष्ट्ये आणि फायदे
वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता मिळालेल्या पीबीएनएस-२२१ (परभणी सुजलाम) या वाणाची बागायती परिस्थितीत उत्पादन क्षमता १८ ते २० क्विंटल प्रति हेक्टर इतकी असून, कोरडवाहू परिस्थितीत १२ ते १५ क्विंटल प्रति हेक्टर आहे. वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता ही ओळख या वाणाला अधिक विश्वासार्ह बनवते, कारण ते मर रोग, अल्टरनेरिया रोग आणि मावा किडीस सहनशील आहे. २०२५ मध्ये विकसित झालेल्या या वाणाची तेलाचे प्रमाण सुमारे ३४ टक्के असून, ते कोरडवाहू आणि बागायती दोन्ही शेतीस अनुकूल आहे. शेतकऱ्यांसाठी हे वाण कमी खर्चात अधिक उत्पन्न देणारे आहे, ज्यामुळे त्यांच्या शेती खर्चात बचत होईल. परिपक्वता कालावधी १२५ ते १३० दिवस असल्याने रब्बी हंगामात ते सहज लागवडीस योग्य आहे. या वाणामुळे शेतकऱ्यांना रोगप्रतिकारक शेतीचा लाभ मिळेल आणि उत्पादनातील गुणवत्ता वाढेल. विशेषतः पाण्याच्या अभावी भागात हे वाण शेतकऱ्यांचा विश्वास जिंकेल आणि तेल उत्पादनात योगदान देईल.
परभणी सुफलाम वाणाची उत्पादकता आणि रोगप्रतिकारक क्षमता
वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता मिळालेल्या पीबीएनएस-२२२ (परभणी सुफलाम) या वाणाची उत्पादन क्षमता बागायतीत १८ ते २० क्विंटल प्रति हेक्टर आणि कोरडवाहूत १२ ते १५ क्विंटल प्रति हेक्टर आहे, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना सातत्यपूर्ण उत्पादनाची खात्री मिळते. वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता ही ओळख या वाणाला फ्युजेरियम विल्ट रोगास मध्यम प्रतिकारक बनवते, जे शेतीतील मुख्य आव्हानांपैकी एक आहे. २०२५ मध्ये विकसित झालेल्या या वाणातील तेलाचे प्रमाण ३४.३८ टक्के असून, ते कोरडवाहू आणि बागायती शेती दोन्हींसाठी आदर्श आहे. रब्बी हंगामातील १२५ ते १३० दिवसांच्या परिपक्वतेमुळे शेतकऱ्यांना वेळेचे नियोजन सोपे होईल. या वाणामुळे उत्पादन खर्च कमी होईल आणि उत्पन्नात वाढ होईल, ज्याचा थेट फायदा शेतकऱ्यांच्या कुटुंबाला होईल. रोगप्रतिकारक गुणधर्मांमुळे कीटकनाशकांचा वापर कमी होईल, ज्यामुळे पर्यावरण संरक्षणाला चालना मिळेल आणि शेती शाश्वत बनेल.
शेतकऱ्यांच्या आर्थिक उन्नतीसाठी या वाणांचे योगदान
वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता मिळाल्याने शेतकऱ्यांच्या आर्थिक स्थितीत सकारात्मक बदल घडणार असून, उच्च तेलांशामुळे बाजारातील मागणी वाढेल. वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता ही शेतकऱ्यांसाठी उत्पादन खर्चात घट आणि उत्पन्नात वाढ याची हमी देते, ज्यामुळे त्यांचे जीवनमान सुधारेल. या वाणांमुळे करडई शेतीत नवीन उत्साह निर्माण होईल आणि शेतकऱ्यांना कमी जोखमीत जास्त फायदा मिळेल. बदलत्या हवामानातही स्थिर उत्पादन मिळाल्याने शेतकऱ्यांचा आत्मविश्वास वाढेल. तेलबियाणे उत्पादनातील वाढीमुळे राज्याच्या अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळेल आणि शेतकऱ्यांना नवीन संधी उपलब्ध होतील. या वाणांच्या प्रसारणाने शेती क्षेत्रात क्रांती घडेल आणि शेतकऱ्यांच्या समृद्धीचा मार्ग मोकळा होईल.
संशोधन टीमचे योगदान आणि भविष्यातील दृष्टीकोन
वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता मिळाल्याबद्दल माननीय कुलगुरू प्रा. (डॉ.) इंद्र मणि आणि संशोधन संचालक डॉ. खिजर बेग यांचे मार्गदर्शन आणि प्रोत्साहन यांचे आभार मानले जात आहेत. वनामकृविच्या करडईच्या दोन सुधारित वाणांना केंद्र शासनाची अधिकृत मान्यता ही अखिल भारतीय करडई संशोधन प्रकल्पाच्या प्रभारी डॉ. आर. आर. धुतमल यांच्या नेतृत्वाखालील टीमचे यश आहे, ज्यामुळे सर्व अधिकाऱ्यांना श्रेय जाते. या यशामुळे भविष्यातील संशोधनाला गती मिळेल आणि शेतकऱ्यांसाठी अधिक वाणे विकसित होतील. संशोधनाने शेतीला नवीन उंची गाठण्यास मदत केली असून, शेतकऱ्यांचे भविष्य उज्ज्वल होईल. या वाणांमुळे करडई शेतीत नवीन अध्याय सुरू होईल आणि शेतकऱ्यांना सतत प्रगतीची संधी मिळेल.
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)