सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय होणार

केंद्र सरकारच्या लक्ष निर्धारित सार्वजनिक वितरण प्रणाली सुधारणा आदेश २०२५ मधील तरतुदींनुसार स्मार्ट-पीडीएस प्रणाली अंतर्गत सायलेंट शिधापत्रिका आणि दुबार लाभार्थी यांच्यावर विशेष कारवाई करण्यात येणार आहे. सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय होणार आहेत. अमरावती जिल्ह्यात याबाबत जिल्हा पुरवठा अधिकारी प्रज्वल पाथरे यांनी आवाहन केले आहे.

सायलेंट शिधापत्रिका म्हणजे काय

सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय करण्याच्या प्रक्रियेत लाभार्थ्याने सलग सहा महिने शिधापत्रिकांवरून अन्नधान्याची उचल केलेली नाही अशा प्रकरणांचा दर महिन्याच्या २१ तारखेला आढावा घेतला जाणार आहे. त्यानंतरच्या महिन्याच्या १ तारखेला त्या शिधापत्रिका आपोआप निष्क्रिय करण्यात येतील. ही प्रक्रिया स्मार्ट-पीडीएस प्रणाली अंतर्गत राबविली जाईल.

निष्क्रिय शिधापत्रिकांची स्थिती

सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय झाल्यानंतर बंद करण्यात आलेल्या शिधापत्रिका एनएफएसए प्रणालीवर दिसत असल्या तरी त्यावर धान्य उचलण्याची सुविधा उपलब्ध राहणार नाही. संबंधित शिधापत्रिकाधारकांनी तीन महिन्यांच्या आत कुटुंबातील सर्व सदस्यांचे ई-केवायसी पूर्ण करणे बंधनकारक आहे. विहित मुदतीत ई-केवायसी झालेली नसल्यास शिधापत्रिका राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा योजनेतून कायमस्वरूपी वगळण्यात येणार आहे.

ई-केवायसीची अट

सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय झाल्यानंतर तीन महिन्यांच्या आत ई-केवायसी पूर्ण करणे आवश्यक आहे. कुटुंबातील सर्व सदस्यांचे ई-केवायसी केल्यास शिधापत्रिका पुन्हा सक्रिय होऊ शकते. अन्यथा कायमस्वरूपी वगळण्याची कारवाई होईल. जिल्ह्यातील सर्व शिधापत्रिकाधारकांनी हे लक्षात ठेवावे.

दुबार लाभार्थी ओळख प्रक्रिया

सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय करण्यासोबतच दुबार लाभार्थ्यांच्या बाबतीत सेंट्रल रिपॉझिटरीमधील नोंदीनुसार आधार-बेस्ड मॅचिंग करून दुबार लाभार्थी ओळखले जातील. त्यांना डिॲक्टिव्हेट केले जाईल आणि कुटुंबप्रमुखाच्या मोबाईलवर एसएमएसद्वारे सूचना दिली जाईल. पडताळणीनंतर योग्य शिधापत्रिकेवर नाव कायम ठेवून इतर ठिकाणची दुबार नोंद हटवली जाईल.

दुबार लाभार्थ्यांसाठी मुदत

सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय प्रक्रियेत दुबार लाभार्थ्यांना ई-केवायसी व पडताळणीसाठी तीन महिन्यांचा कालावधी मिळेल. तीन महिन्यात ई-केवायसी झालेली नसल्यास दुबार नाव कायमस्वरूपी योजनेतून वगळण्यात येणार आहे. आधार कार्डशी योग्य नोंदणी आवश्यक आहे.

स्मार्ट-पीडीएस प्रणालीचे महत्त्व

सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय करण्यामागे सार्वजनिक वितरण प्रणाली अधिक पारदर्शक आणि कार्यक्षम करण्याचा उद्देश आहे. सायलेंट शिधापत्रिका आणि दुबार लाभार्थी यांना नियंत्रित करून पात्र लाभार्थ्यांना योग्य लाभ मिळेल. केंद्र सरकारच्या सुधारणा आदेशानुसार ही कारवाई होत आहे.

जिल्हा पुरवठा अधिकाऱ्यांचे आवाहन

सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय होण्यापूर्वी जिल्ह्यातील सर्व शिधापत्रिकाधारकांनी कुटुंबातील सर्व सदस्यांचे ई-केवायसी त्वरीत पूर्ण करून घ्यावे असे आवाहन जिल्हा पुरवठा अधिकारी प्रज्वल पाथरे यांनी केले आहे. वेळेवर कारवाई केल्यास शिधापत्रिका सक्रिय राहील.

लाभार्थ्यांसाठी सूचना

सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय होऊ नये म्हणून नियमितपणे अन्नधान्य उचल करावी. ई-केवायसी अपूर्ण असल्यास तात्काळ पूर्ण करावे. दुबार नोंद असल्यास पडताळणीसाठी संपर्क साधावा. संबंधित रेशन दुकान किंवा पुरवठा कार्यालयाशी संपर्क ठेवावा.

अंतिम आवाहन

सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय होणार असल्याने सर्व शिधापत्रिकाधारकांनी सजग राहावे. ई-केवायसी पूर्ण करा आणि नियमित उचल करा जेणेकरून राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा योजनेचा लाभ सुरू राहील. ही माहिती इतर लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचवा.

**FAQ – १० सविस्तर प्रश्नोत्तरे**

**१. सहा महिने अन्नधान्याची उचल नसलेल्या शिधापत्रिका निष्क्रिय कधी होतील?**
लाभार्थ्याने सलग सहा महिने अन्नधान्याची उचल केलेली नसल्यास दर महिन्याच्या २१ तारखेला आढावा घेतला जातो आणि त्यानंतरच्या महिन्याच्या १ तारखेला शिधापत्रिका आपोआप निष्क्रिय केली जाते.

**२. निष्क्रिय शिधापत्रिकेवर धान्य मिळेल का?**
नाही. बंद करण्यात आलेल्या शिधापत्रिका एनएफएसए प्रणालीवर दिसत असल्या तरी त्यावर धान्य उचलण्याची सुविधा उपलब्ध राहणार नाही.

**३. ई-केवायसी कधी पूर्ण करावी?**
निष्क्रिय झाल्यानंतर तीन महिन्यांच्या आत कुटुंबातील सर्व सदस्यांचे ई-केवायसी पूर्ण करणे बंधनकारक आहे. अन्यथा शिधापत्रिका कायमस्वरूपी वगळली जाईल.

**४. दुबार लाभार्थी कसे ओळखले जातील?**
सेंट्रल रिपॉझिटरीमधील नोंदीनुसार आधार-बेस्ड मॅचिंग करून दुबार लाभार्थी ओळखले जातील आणि त्यांना डिॲक्टिव्हेट केले जाईल.

**५. दुबार लाभार्थ्यांना किती मुदत?**
ई-केवायसी व पडताळणीसाठी तीन महिन्यांचा कालावधी मिळेल. मुदतीत पूर्ण न केल्यास कायमस्वरूपी वगळले जाईल.

**६. एसएमएस सूचना कोणाला येईल?**
दुबार लाभार्थी आढळल्यास कुटुंबप्रमुखाच्या मोबाईलवर एसएमएसद्वारे सूचना दिली जाईल.

**७. शिधापत्रिका पुन्हा सक्रिय कशी होईल?**
तीन महिन्यांच्या आत सर्व सदस्यांचे ई-केवायसी पूर्ण केल्यास शिधापत्रिका पुन्हा सक्रिय होऊ शकते.

**८. कोणत्या आदेशानुसार ही कारवाई?**
केंद्र सरकारच्या लक्ष निर्धारित सार्वजनिक वितरण प्रणाली सुधारणा आदेश २०२५ मधील तरतुदींनुसार स्मार्ट-पीडीएस प्रणाली अंतर्गत ही कारवाई होत आहे.

**९. आवाहन कोणाचे आहे?**
अमरावती जिल्ह्याचे जिल्हा पुरवठा अधिकारी प्रज्वल पाथरे यांनी सर्व शिधापत्रिकाधारकांना ई-केवायसी त्वरीत पूर्ण करण्याचे आवाहन केले आहे.

**१०. नियमित उचल का आवश्यक?**
सलग सहा महिने उचल न केल्यास शिधापत्रिका निष्क्रिय होते. नियमित उचल आणि ई-केवायसी पूर्ण ठेवल्यास लाभ सुरू राहतो.

माहितीघा अधिकृत स्रोत: जिल्हा माहिती कार्यालय, अमरावती

लेखक : भूषण इंगळे
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)

लेखक महाराष्ट्रातील विविध **सरकारी योजना, आधुनिक शेती तंत्रज्ञान, शेतकरी कल्याण, रोजगार आणि फायनान्स** अशा महत्वपूर्ण विषयांचे अभ्यासक व लेखक आहेत. आपल्या लेखणीच्या माध्यमातून सर्वसामान्य नागरिक आणि शेतकरी बांधवांपर्यंत अत्यंत अचूक, विश्वासार्ह आणि उपयुक्त माहिती सोप्या भाषेत पोहोचवणे, हेच त्यांच्या "कामाची बातमी" या व्यासपीठाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.