खरीप हंगाम २०२६ मध्ये धाराशिव जिल्ह्यात कमी पर्जन्यमानामुळे निर्माण झालेल्या परिस्थितीची गंभीर दखल घेण्यात आली आहे. महाराष्ट्र विधानसभेचे सदस्य रणजागजितसिंह पाटील यांनी जिल्हाधिकारी, धाराशिव यांना पत्र लिहून जिल्ह्यातील सर्व तालुक्यांमध्ये पिकांची तातडीने पाहणी करण्याची मागणी केली आहे. या पत्रात कमी पावसामुळे पिकांवर होणारे विपरीत परिणाम, रोग-किडींचा वाढता प्रादुर्भाव आणि संभाव्य उत्पादनातील घट यांचा आढावा घेऊन वस्तुनिष्ठ अहवाल शासनाकडे सादर करण्याची विनंती करण्यात आली आहे.
पत्रानुसार, धाराशिव जिल्ह्यात ऑगस्ट २०२६ मध्ये सरासरीच्या केवळ २९ टक्के पावसाची नोंद झाली असून जून ते ऑगस्ट या कालावधीत सरासरी पर्जन्यमानाच्या सुमारे ७३ टक्के पाऊस झाला आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांच्या खरीप पिकांच्या उत्पादनावर परिणाम होण्याची शक्यता लक्षात घेऊन प्रशासनाने तातडीने पिकांची प्रत्यक्ष पाहणी करून परिस्थितीचा अहवाल शासनास सादर करावा, अशी मागणी करण्यात आली आहे.
धाराशिव जिल्ह्यात खरीप हंगाम २०२६ मध्ये कमी पर्जन्यमानामुळे पिकांच्या उत्पादनावर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. ऑगस्ट २०२६ मध्ये जिल्ह्यात सरासरीच्या केवळ २९ टक्के पाऊस झाला असून, जून ते ऑगस्ट या कालावधीत एकूण सरासरी पर्जन्यमानाच्या ७३ टक्के पाऊस झाल्याचे संबंधित पत्रात नमूद करण्यात आले आहे.
कमी पावसामुळे पिकांच्या वाढीवर परिणाम होत असून काही भागांमध्ये पिके सुकण्याची परिस्थिती निर्माण झाली आहे. त्यामुळे खरीप हंगामातील संभाव्य उत्पादनात मोठी घट होण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
ऑगस्टमध्ये सरासरीच्या केवळ २९ टक्के पाऊस
धाराशिव जिल्ह्यात ऑगस्ट २०२६ या महिन्यात सरासरीच्या केवळ २९ टक्के पाऊस झाल्याचे पत्रात नमूद करण्यात आले आहे. जून ते ऑगस्ट या कालावधीत जिल्ह्यात सरासरी पर्जन्यमानाच्या ७३ टक्के पाऊस झाला आहे.
मागील वर्षाच्या याच कालावधीच्या तुलनेत यंदा परिस्थिती आणखी चिंताजनक असल्याचे पत्रातून स्पष्ट होते. मागील वर्षी याच कालावधीत सरासरीपेक्षा २१ टक्के अधिक पाऊस झाला होता, तर यंदा सरासरीपेक्षा २७ टक्के कमी पाऊस झाला आहे.
१५ ते ३० दिवसांपर्यंत पावसाचा खंड
मंडलनिहाय पर्जन्यमानाचा आढावा घेतला असता जिल्ह्यातील अनेक भागांमध्ये साधारण १५ ते ३० दिवसांपर्यंत पावसाचा खंड पडल्याचे निदर्शनास आले आहे.
पावसाचा मोठा खंड पडल्यामुळे पिकांच्या वाढीवर विपरीत परिणाम होत आहे. विशेषतः पिकांना वाढीच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर पाणी उपलब्ध न झाल्यास उत्पादनात घट होण्याची शक्यता वाढते.
५० ते ६० टक्के पिके मुकण्याची शक्यता
कमी पर्जन्यमानामुळे पिकांवर होणाऱ्या विपरीत परिणामांसह रोगराईचे प्रमाणही वाढलेले दिसून येत असल्याचे पत्रात नमूद करण्यात आले आहे. जवळपास ५० ते ६० टक्के पिके मुकण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
यामुळे खरीप हंगाम २०२६ मध्ये पिकांच्या उत्पादनात मोठी घट येण्याची शक्यता आहे. शेतकऱ्यांना संभाव्य नुकसानीपासून दिलासा देण्यासाठी प्रशासनाकडून परिस्थितीचा वस्तुनिष्ठ आढावा घेण्याची आवश्यकता निर्माण झाली आहे.
सर्व पिकांची तातडीने पाहणी करण्याचे निर्देश
या पार्श्वभूमीवर जिल्ह्यातील सर्व तालुक्यांमध्ये तातडीने पीक पाहणी करण्याची मागणी करण्यात आली आहे. कृषी विद्यापीठातील संबंधित शाखा, महसूल व कृषी विभागातील अधिकारी यांच्या संयुक्त पथकांमार्फत ही पाहणी करण्याची सूचना करण्यात आली आहे.
पाहणीदरम्यान पिकांची सद्यस्थिती, पिकांची वाढीची अवस्था, पावसातील खंडामुळे झालेला परिणाम, पिकांवरील पाण्याचा ताण, रोग व किडींचा प्रादुर्भाव आणि संभाव्य उत्पादनातील घट याबाबत सविस्तर माहिती घेण्याचे सांगण्यात आले आहे.
तालुकानिहाय वस्तुनिष्ठ अहवाल तयार करण्याची मागणी
पीक पाहणीनंतर तालुकानिहाय वस्तुनिष्ठ व शास्त्रीय अहवाल तयार करण्याची आवश्यकता व्यक्त करण्यात आली आहे. या अहवालाच्या आधारे जिल्हास्तरीय परिस्थितीचा आढावा घेऊन शासनस्तरावर आवश्यक निर्णय घेण्याची मागणी करण्यात आली आहे.
शेतकऱ्यांना आवश्यक मदत व उपाययोजना उपलब्ध करून देण्यासाठी या अहवालाचा उपयोग होऊ शकतो.
पिकांची सद्यस्थिती आणि संभाव्य उत्पादनाचा आढावा घेतला जाणार
प्रशासनाकडून करण्यात येणाऱ्या पीक पाहणीमध्ये केवळ पिकांचे नुकसानच नव्हे तर त्यांच्या वाढीची अवस्था आणि भविष्यातील संभाव्य उत्पादनाचाही आढावा घेतला जाणार आहे.
पावसातील खंड, पाण्याचा ताण, रोग-किडींचा प्रादुर्भाव आणि पिकांची एकूण स्थिती लक्षात घेऊन संभाव्य उत्पादनातील घट किती असू शकते, याचे मूल्यमापन करण्यावर भर राहणार आहे.
शेतकऱ्यांसाठी पुढील निर्णय महत्त्वाचा
धाराशिव जिल्ह्यातील पर्जन्यमानाची स्थिती आणि पिकांची प्रत्यक्ष परिस्थिती लक्षात घेता आगामी काळात शासनाकडून कोणत्या उपाययोजना केल्या जातात, याकडे शेतकऱ्यांचे लक्ष लागले आहे.
पीक पाहणीचा अहवाल प्राप्त झाल्यानंतर शासनाकडून शेतकऱ्यांसाठी आवश्यक मदत, उपाययोजना किंवा इतर निर्णय घेण्याची शक्यता आहे. मात्र सध्या कोणती मदत मंजूर झाली आहे असे समजणे योग्य ठरणार नाही. पीक पाहणी आणि त्यानंतरचा अधिकृत अहवाल हा पुढील निर्णयासाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे.
शेतकऱ्यांनी काय काळजी घ्यावी?
पावसातील खंडामुळे पिकांवर ताण निर्माण झाल्यास शेतकऱ्यांनी कृषी विभागाच्या स्थानिक अधिकाऱ्यांकडून पीकनिहाय मार्गदर्शन घ्यावे. रोग किंवा किडींचा प्रादुर्भाव आढळल्यास त्याची माहिती संबंधित कृषी अधिकाऱ्यांना द्यावी.
तसेच पिकांची सद्यस्थिती, नुकसान झालेल्या क्षेत्राचे फोटो आणि आवश्यक कागदपत्रे जतन करून ठेवणे भविष्यातील प्रशासकीय प्रक्रियेसाठी उपयुक्त ठरू शकते.
थोडक्यात महत्त्वाची माहिती
मुद्दा माहिती
जिल्हा धाराशिव
हंगाम खरीप २०२६
ऑगस्टमधील पाऊस सरासरीच्या २९%
जून ते ऑगस्ट पाऊस सरासरीच्या ७३%
पावसातील खंड साधारण १५ ते ३० दिवस
संभाव्य परिणाम पिकांच्या उत्पादनात घट
संभाव्य नुकसान ५० ते ६०% पिके मुकण्याची शक्यता
प्रस्तावित उपाय तातडीची तालुकानिहाय पीक पाहणी
पाहणी महसूल व कृषी विभागाच्या संयुक्त पथकांमार्फत
FAQ – वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न
१. धाराशिव जिल्ह्यात खरीप पिकांवर संकट का निर्माण झाले आहे?
कमी पर्जन्यमान आणि १५ ते ३० दिवसांपर्यंत पडलेल्या पावसाच्या खंडामुळे पिकांवर परिणाम झाला आहे.
२. ऑगस्ट २०२६ मध्ये किती पाऊस झाला?
ऑगस्ट महिन्यात सरासरीच्या केवळ २९ टक्के पाऊस झाल्याचे पत्रात नमूद आहे.
३. जून ते ऑगस्टदरम्यान किती पाऊस झाला?
या कालावधीत सरासरी पर्जन्यमानाच्या ७३ टक्के पाऊस झाला.
४. पावसाचा किती दिवस खंड पडला?
मंडलनिहाय परिस्थितीनुसार साधारण १५ ते ३० दिवसांपर्यंत पावसाचा खंड पडल्याचे नमूद आहे.
५. किती पिके मुकण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे?
जवळपास ५० ते ६० टक्के पिके मुकण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे.
६. प्रशासनाकडून पीक पाहणी केली जाणार आहे का?
होय. जिल्ह्यातील सर्व तालुक्यांमध्ये तातडीने पीक पाहणी करण्याची मागणी करण्यात आली आहे.
७. पीक पाहणी कोण करणार आहे?
महसूल व कृषी विभागातील अधिकारी तसेच संबंधित कृषी विद्यापीठाच्या शाखेतील तज्ज्ञांच्या संयुक्त पथकांमार्फत पाहणी करण्याचे नमूद आहे.
८. पाहणीमध्ये कोणत्या बाबी तपासल्या जाणार आहेत?
पिकांची सद्यस्थिती, वाढीची अवस्था, पावसातील खंडाचा परिणाम, पाण्याचा ताण, रोग-किडींचा प्रादुर्भाव आणि संभाव्य उत्पादनातील घट यांचा आढावा घेतला जाणार आहे.
९. शेतकऱ्यांना नुकसानभरपाई मंजूर झाली आहे का?
दिलेल्या पत्रात सध्या नुकसानभरपाई मंजूर झाल्याची माहिती नाही. पीक पाहणी व अहवालानंतर पुढील निर्णय होऊ शकतो.
१०. शेतकऱ्यांनी सध्या काय करावे?
आपल्या पिकांची स्थिती लक्षात घेऊन स्थानिक कृषी अधिकाऱ्यांकडून मार्गदर्शन घ्यावे आणि नुकसान व पिकांच्या स्थितीची आवश्यक नोंद ठेवावी.
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)