महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल विभागाने “राष्ट्रनेता ते राष्ट्रपिता” अभियानांतर्गत राज्यातील विमुक्त जाती व भटक्या जमाती (Vimukta Jati and Nomadic Tribes) च्या नागरिकांसाठी एक महत्त्वाचे पाऊल उचलले आहे. “भटके-विमुक्त हक्क व प्रमाणपत्र अभियान” नावाने ही विशेष मोहीम २७, २८ आणि २९ सप्टेंबर २०२६ रोजी राज्यभर राबविली जाणार आहे.
शासन परिपत्रक क्रमांक संकीर्ण-२०२६/प्र.क्र.१३७/आस्था-०१ (ई-१८२९११३) दिनांक १५ सप्टेंबर २०२६ अन्वये हे आदेश जारी करण्यात आले आहेत. या अभियानाचा मुख्य उद्देश म्हणजे विमुक्त जाती व भटक्या जमातीच्या नागरिकांना त्यांचे मूलभूत हक्क, ओळखपत्रे, जात प्रमाणपत्रे आणि शासनाच्या विविध योजनांचा लाभ सहज, जलद आणि थेट मिळवून देणे.
महाराष्ट्रात विमुक्त जाती व भटक्या जमातींची संख्या लक्षणीय आहे. भटक्या जीवनशैलीमुळे अनेकदा त्यांना शासकीय योजनांचा लाभ वेळेवर मिळत नाही. ही समस्या दूर करण्यासाठी शासनाने हा विशेष कार्यक्रम आखला आहे. या मोहिमेत केवळ कागदपत्रे दिली जाणार नाहीत, तर अनेक योजनांचा थेट लाभही वितरित केला जाणार आहे.
अभियानाची रचना आणि टप्पे
२७, २८ आणि २९ सप्टेंबर रोजी मंडळ/तालुका स्तरावर विशेष शिबिरे आयोजित केली जातील. त्यानंतर दर महिन्याच्या पहिल्या सोमवारी नियमित अभियान सुरू राहील. यामुळे एकदाच मोहीम न राहता सतत सेवा मिळत राहील.
प्रत्येक शिबिरात पालकमंत्री, पालक सचिव, स्थानिक खासदार, आमदार आणि इतर लोकप्रतिनिधींची उपस्थिती सुनिश्चित केली जाईल. जिल्हाधिकारी, उपविभागीय अधिकारी, तहसीलदार, गटविकास अधिकारी, आरोग्य अधिकारी तसेच महापालिका व नगरपालिका क्षेत्रातील संबंधित अधिकारी प्रत्यक्ष उपस्थित राहतील.
काय मिळणार आहे या अभियानात?
- आधार कार्ड
- निवडणूक ओळखपत्र
- जात प्रमाणपत्र
- रहिवास / अधिवास दाखला
- दिव्यांग प्रमाणपत्र
- जन्म व मृत्यू नोंदणी
- श्रावणबाळ सेवा राज्य निवृत्ती वेतन योजना
- संजय गांधी निराधार अनुदान योजना
- मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना
- प्रधानमंत्री आवास योजना
- पीएम किसान योजना
- इतर संबंधित शासकीय योजनांचा थेट लाभ
प्रशासकीय यंत्रणेने आधीच लाभार्थ्यांची यादी तयार करून आवश्यक कागदपत्रांची पूर्तता करून ठेवावी, असे स्पष्ट निर्देश देण्यात आले आहेत. जिल्हाधिकारी यांनी पत्रकार परिषद घेऊन जनतेला माहिती द्यावी तसेच प्रिंट आणि सोशल मीडियाद्वारे व्यापक प्रसार करावा.
FAQ – भटके-विमुक्त हक्क व प्रमाणपत्र अभियान (१० सविस्तर प्रश्न)
१. हे अभियान नेमके कधी आणि कुठे होणार आहे?
उत्तर: २७, २८ आणि २९ सप्टेंबर २०२६ रोजी राज्यभरातील मंडळ व तालुका स्तरावर विशेष शिबिरे आयोजित केली जाणार आहेत. त्यानंतर दर महिन्याच्या पहिल्या सोमवारी नियमित शिबिरे चालू राहतील.
२. हे अभियान कोणासाठी आहे?
उत्तर: राज्यातील विमुक्त जाती (Vimukta Jati) आणि भटक्या जमाती (Nomadic Tribes) च्या सर्व नागरिकांसाठी हे अभियान आहे.
३. या अभियानात कोणती कागदपत्रे मिळू शकतात?
उत्तर: आधार कार्ड, निवडणूक ओळखपत्र, जात प्रमाणपत्र, रहिवास दाखला, दिव्यांग प्रमाणपत्र, जन्म-मृत्यू नोंदणी आदी मूलभूत कागदपत्रे मिळू शकतात.
४. कोणत्या योजनांचा थेट लाभ मिळेल?
उत्तर: श्रावणबाळ निवृत्ती वेतन, संजय गांधी निराधार अनुदान, मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना, प्रधानमंत्री आवास योजना, पीएम किसान योजना आदी अनेक योजनांचा थेट लाभ दिला जाईल.
५. शिबिरात कोण उपस्थित राहतील?
उत्तर: पालकमंत्री, पालक सचिव, खासदार, आमदार, जिल्हाधिकारी, तहसीलदार आणि इतर सर्व संबंधित अधिकारी व कर्मचारी उपस्थित राहतील.
६. लाभार्थ्यांनी काय तयारी करून जावे?
उत्तर: उपलब्ध असलेली जुनी कागदपत्रे, फोटो, आधार कार्ड (असल्यास) आणि आवश्यक मूलभूत माहिती सोबत घेऊन जावे. प्रशासनाकडून यादी तयार असल्याने प्रक्रिया जलद होईल.
७. नियमित अभियान कधी चालू राहील?
उत्तर: विशेष मोहीमेनंतर दर महिन्याच्या पहिल्या सोमवारी नियमित शिबिरे आयोजित केली जातील.
८. माहिती कुठून मिळेल?
उत्तर: जिल्हाधिकारी कार्यालय, तहसील कार्यालय, जिल्हा माहिती कार्यालय तसेच शासनाच्या अधिकृत वेबसाइट व सोशल मीडियावरून माहिती मिळेल.
९. या अभियानाचे मुख्य उद्दिष्ट काय आहे?
उत्तर: भटक्या जीवनशैलीमुळे वंचित राहिलेल्या नागरिकांना मूलभूत हक्क, ओळखपत्रे आणि शासकीय योजनांचा लाभ सहज उपलब्ध करून देणे.
१०. यशस्वी जिल्ह्यांना काय मिळेल?
उत्तर: या अभियानात उत्कृष्ट काम करणाऱ्या जिल्हा, उपविभाग, तालुका, गाव तसेच महापालिका व नगरपालिकांना शासनाकडून गौरवण्यात येईल.
माहितीचा अधिकृत स्रोत: महसूल विभाग महाराष्ट्र शासन
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)