वनार्टी सेवादूत नियुक्ती योजना २०२६ : विमुक्त जाती-भटक्या जमातीसाठी महत्त्वाची संधी

वसंतराव नाईक संशोधन व प्रशिक्षण संस्था (वनार्टी), नागपूर ही विमुक्त जाती व भटक्या जमाती (VJ-NT) प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक, संशोधन व प्रशिक्षणविषयक प्रगतीसाठी कार्यरत असलेली संस्था आहे. महाराष्ट्र राज्यातील विविध जिल्ह्यांमध्ये शासनाच्या विविध योजना, सामाजिक उपक्रम, शैक्षणिक व रोजगारविषयक संधी तसेच संबंधित संस्थेमार्फत राबविण्यात येणाऱ्या योजनांची माहिती समाजातील पात्र लाभार्थ्यांपर्यंत प्रभावीपणे पोहोचविणे, योजनांचा प्रचार व प्रसार करणे, पात्र लाभार्थ्यांचे मार्गदर्शन करणे, क्षेत्रीय स्तरावर माहिती संकलित करणे व जनजागृती करणे या उद्देशाने “वनार्टी सेवादूत प्रकल्प” राबविण्यात येत आहे. सदर योजनेअंतर्गत महाराष्ट्र राज्यातील ३६ जिल्ह्यांमध्ये प्रत्येकी ०१ पुरुष व ०१ महिला अशा एकूण ७२ सेवादूतांची नियुक्ती करण्यात येत आहे.

प्रकल्पाचे मुख्य उद्देश

या प्रकल्पाचे आठ प्रमुख उद्देश निश्चित करण्यात आले आहेत. शासनाच्या व संबंधित संस्थेच्या विविध कल्याणकारी योजनांची माहिती तळागाळातील पात्र लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचविणे, योजनांबाबत समाजामध्ये जनजागृती निर्माण करणे, पात्र लाभार्थ्यांना अर्ज प्रक्रिया, आवश्यक कागदपत्रे व योजनेच्या अटींबाबत मार्गदर्शन करणे, ग्रामीण व दुर्गम भागातील नागरिकांना योजनांचा लाभ घेण्यासाठी आवश्यक प्राथमिक मार्गदर्शन उपलब्ध करून देणे हे मुख्य उद्देश आहेत. तसेच क्षेत्रीय स्तरावर योजनांच्या अंमलबजावणीसंदर्भातील माहिती संकलित करणे, लाभार्थी व संबंधित शासकीय/निमशासकीय यंत्रणा यांच्यामध्ये समन्वय साधण्यास सहाय्य करणे, योजनांच्या प्रभावी प्रचार-प्रसारासाठी स्थानिक पातळीवर कार्यरत संस्था, स्वयंसेवी संस्था व सामाजिक कार्यकर्त्यांशी समन्वय साधणे आणि VJ-NT प्रवर्गातील अत्यंत मागास, वंचित तसेच विकासाच्या मुख्य प्रवाहापासून दूर असलेल्या जाती व उपजातींचा सामाजिक, आर्थिक, शैक्षणिक व सांस्कृतिक दृष्टिकोनातून अभ्यास करून त्यांच्या समस्या, गरजा व आव्हानांची क्षेत्रीय स्तरावर संकलन करणे हेही उद्देश आहेत.

सेवादूतांची संख्या व कालावधी

महाराष्ट्र राज्यातील एकूण ३६ जिल्ह्यांसाठी सेवादूतांची नियुक्ती प्रस्तावित आहे. प्रत्येक जिल्ह्यात ०१ पुरुष व ०१ महिला सेवादूत नियुक्त करण्यात येईल. अशा प्रकारे एकूण ७२ सेवादूत काम करतील. सदर प्रकल्पाचा कालावधी ११ महिने राहील. सेवादूतांना त्यांच्या कार्यक्षेत्रात योजनांचा प्रचार-प्रसार, जनजागृती, लाभार्थी मार्गदर्शन, क्षेत्रीय माहिती संकलन व अहवाल सादर करण्याचे काम करावे लागेल.

मानधन व प्रवास भत्ता

प्रत्येक सेवादूतास खालीलप्रमाणे आर्थिक लाभ देय राहील. मानधन रु. ५,०००/- प्रति महिना आणि प्रवास भत्ता रु. ५,०००/- प्रति महिना असे आहे. सदर मानधन व प्रवास भत्ता हा प्रत्यक्ष कार्य, उपस्थिती व संस्थेने निश्चित केलेल्या नियम व अटींच्या अधीन राहून देय राहील.

सेवादूत पदासाठी पात्रता निकष

उमेदवाराचे वय किमान २५ वर्षे व कमाल ५० वर्षे असावे. शासनाच्या प्रचलित नियमानुसार पात्र राखीव प्रवर्गातील उमेदवारांना वयोमर्यादेत सवलत देण्यात येईल. शैक्षणिक पात्रता म्हणून किमान १२वी / पदवीधर / पदव्युत्तर उत्तीर्ण उमेदवारांना प्राधान्य दिले जाईल. समाजकार्य, ग्रामीण विकास, सामाजिक शास्त्रे, विधी, व्यवस्थापन, संगणक किंवा तत्सम विषयातील पदवीधारक उमेदवारांना प्राधान्य देण्यात येईल. उमेदवारास संगणक हाताळणी, MS Office, ई-मेलचा वापर, ऑनलाइन माहिती भरणे, ऑनलाइन अहवाल सादर करणे व आवश्यकतेनुसार डिजिटल माध्यमांचा वापर याबाबत प्राथमिक/आवश्यक ज्ञान असणे अपेक्षित आहे.

स्थानिक पात्रता व अनुभव

उमेदवार संबंधित जिल्ह्याचा रहिवासी असावा/असावी. मराठी भाषेचे वाचन, लेखन व संभाषणात चांगले ज्ञान असावे. संबंधित जिल्ह्यातील सामाजिक, भौगोलिक व स्थानिक परिस्थितीची माहिती असल्यास प्राधान्य देण्यात येईल. पूर्वीलपैकी कोणत्याही क्षेत्रातील अनुभव असलेल्या उमेदवारांना प्राधान्य देण्यात येईल. यात सामाजिक क्षेत्र, स्वयंसेवी संस्था, शासकीय योजनांचा प्रचार व प्रसार, जनजागृती अभियान, सर्वेक्षण कार्य, समुदाय विकास, ग्रामीण विकास, लाभार्थी मार्गदर्शन व समन्वय यांचा समावेश आहे.

सेवादूतांची प्रमुख कामे व जबाबदाऱ्या

सेवादूतांना संबंधित जिल्ह्यात शासनाच्या विविध योजना व कार्यक्रमांची माहिती नागरिकांपर्यंत पोहोचविणे, पात्र लाभार्थ्यांची प्राथमिक माहिती संकलित करणे, योजनांसाठी आवश्यक पात्रता व कागदपत्रांबाबत प्राथमिक मार्गदर्शन करणे, योजनांच्या अर्ज प्रक्रियेबाबत नागरिकांना माहिती देणे, ग्रामीण, दुर्गम व वंचित भागात जनजागृती करणे, महिला, युवक, विद्यार्थी, वंचित घटक व गरजू लाभार्थ्यांपर्यंत योजनांची माहिती पोहोचविणे, स्थानिक पातळीवर जनजागृती बैठका, मार्गदर्शन शिबिरे व माहिती अभियान आयोजित करण्यास सहाय्य करणे, संबंधित शासकीय विभाग, स्थानिक स्वराज्य संस्था व सामाजिक संस्थांशी आवश्यक समन्वय साधणे, क्षेत्रीय कामकाजाचा नियमित अहवाल संस्थेस सादर करणे आणि संस्थेकडून वेळोवेळी देण्यात येणारी इतर क्षेत्रीय स्वरूपाची कामे पार पाडणे अपेक्षित आहे. महिला सेवादूतांना विशेषतः महिला लाभार्थी, महिला बचतगट, विद्यार्थिनी व इतर महिला-केंद्रित उपक्रमांमध्ये जनजागृती व मार्गदर्शनासाठी सहभागी करून घेण्यात येईल.

निवड प्रक्रिया

सेवादूतांची निवड संस्थेने निश्चित केलेल्या निकषांनुसार करण्यात येईल. निवड प्रक्रियेमध्ये अर्जांची छाननी, शैक्षणिक पात्रतेची पडताळणी, अनुभवाची पडताळणी, स्थानिक रहिवासाची पडताळणी, मुलाखत/निवड चाचणी आणि अंतिम पात्र उमेदवारांची निवड या बाबींचा समावेश असेल. निवड प्रक्रियेचा अंतिम निर्णय संबंधित सक्षम प्राधिकरणाचा राहील.

आवश्यक कागदपत्रे

अर्ज करताना उमेदवाराने आधार कार्ड, रहिवासी/अधिवास प्रमाणपत्र, शैक्षणिक पात्रतेचे प्रमाणपत्रे व गुणपत्रिका, संबंधित जिल्ह्याचा रहिवासी असल्याचा पुरावा, अनुभव प्रमाणपत्र (लागू असल्यास), संगणक पात्रता प्रमाणपत्र (लागू असल्यास), जात प्रमाणपत्र (लागू असल्यास), राखीव प्रवर्गातील उमेदवारांसाठी संबंधित वैध कागदपत्रे, पासपोर्ट आकाराचा फोटो आणि संस्थेने मागणी केलेली इतर आवश्यक कागदपत्रे सादर करणे आवश्यक आहे.

अर्ज प्रक्रिया व अटी-शर्ती

पात्र उमेदवारांना ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन पद्धतीने अर्ज करता येईल. ऑनलाइन अर्ज वनार्टीच्या अधिकृत संकेतस्थळावर उपलब्ध “वनार्टी सेवादूत प्रकल्प – ऑनलाइन अर्ज” या लिंकद्वारे करता येईल. ऑफलाइन अर्ज संबंधित जिल्ह्यातील सहाय्यक संचालक, इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग यांच्या कार्यालयात जमा करता येईल. सेवादूतांची नियुक्ती केवळ प्रकल्पाच्या कालावधीपुरती मर्यादित राहील. मानधन व प्रवास भत्ता संस्थेच्या नियमानुसार प्रत्यक्ष कार्याच्या आधारे देय राहील. अर्जातील सर्व माहिती खरी व अचूक असणे आवश्यक आहे. चुकीची माहिती आढळल्यास उमेदवारी रद्द करण्यात येईल. अर्ज करण्याची अंतिम तारीख ३० ऑगस्ट २०२६ होती. अधिक माहितीसाठी वनार्टी कॉल सेंटर ७८८७८८२०२६ वर संपर्क साधता येईल.

**सविस्तर FAQ**

**१. वनार्टी सेवादूत प्रकल्प कोण राबवत आहे?**
वसंतराव नाईक संशोधन व प्रशिक्षण संस्था (वनार्टी), नागपूर.

**२. एकूण किती सेवादूत नियुक्त होणार?**
३६ जिल्ह्यांमध्ये एकूण ७२ (प्रत्येक जिल्ह्यात १ पुरुष + १ महिला).

**३. कालावधी किती आहे?**
११ महिने.

**४. मानधन किती मिळेल?**
मानधन ५,००० रुपये + प्रवास भत्ता ५,००० रुपये प्रति महिना.

**५. वयोमर्यादा काय आहे?**
२५ ते ५० वर्षे.

**६. किमान शैक्षणिक पात्रता काय?**
किमान १२वी उत्तीर्ण. पदवीधर/पदव्युत्तर उमेदवारांना प्राधान्य.

**७. अर्ज कसा करायचा?**
ऑनलाइन (vanarti.in) किंवा ऑफलाइन (जिल्हा सहाय्यक संचालक, इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग कार्यालय).

**८. कोणती कागदपत्रे लागतील?**
आधार कार्ड, रहिवासी प्रमाणपत्र, शैक्षणिक प्रमाणपत्रे, जात प्रमाणपत्र, अनुभव प्रमाणपत्र (असल्यास), फोटो इ.

**९. निवड कशी होईल?**
अर्ज छाननी, कागदपत्र पडताळणी, मुलाखत/चाचणी आणि अंतिम निवड.

**१०. अधिक माहितीसाठी संपर्क?**
वनार्टी कॉल सेंटर : ७८८७८८२०२६.

माहितीचा अधिकृत स्रोत: https://vanarti.in अधिकृत वेबसाइट

लेखक : भूषण इंगळे
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)

लेखक महाराष्ट्रातील विविध **सरकारी योजना, आधुनिक शेती तंत्रज्ञान, शेतकरी कल्याण, रोजगार आणि फायनान्स** अशा महत्वपूर्ण विषयांचे अभ्यासक व लेखक आहेत. आपल्या लेखणीच्या माध्यमातून सर्वसामान्य नागरिक आणि शेतकरी बांधवांपर्यंत अत्यंत अचूक, विश्वासार्ह आणि उपयुक्त माहिती सोप्या भाषेत पोहोचवणे, हेच त्यांच्या "कामाची बातमी" या व्यासपीठाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे.