ठाणे जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांसाठी जिल्हा परिषद कृषी विभागामार्फत जिल्हा परिषद सेस योजना २०२६-२७ अंतर्गत विविध कृषी घटकांसाठी अनुदानाच्या योजना उपलब्ध करून देण्यात आल्या आहेत. या योजनांमध्ये सिंचन साहित्य, सुधारित कृषी अवजारे, पीक संरक्षणासाठी काटेरी तार किंवा सौर कुंपण, सौर ऊर्जेवर आधारित साहित्य, प्लास्टिक तंत्रज्ञान, कृषी निविष्ठा, फुलशेती, औषधी वनस्पती, सेंद्रिय पद्धतीने भाजीपाला उत्पादन तसेच एकात्मिक पीक पद्धतीने भात लागवडीसारख्या घटकांचा समावेश आहे.
विशेष म्हणजे, अनेक घटकांमध्ये लाभार्थ्यांना वस्तू किंवा साहित्याच्या किमतीच्या ठरावीक टक्केवारीपर्यंत अनुदान देण्यात येणार असून त्यासाठी कमाल अनुदानाची मर्यादाही निश्चित करण्यात आली आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांनी आपल्या गरजेनुसार उपलब्ध घटकाची माहिती घेऊन अर्ज करण्याची प्रक्रिया समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
जिल्हा परिषद सेस योजनेअंतर्गत सिंचन साहित्यावर अनुदान
पाण्याची उपलब्धता आणि सिंचनाची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी विविध सिंचन साहित्याचा या योजनेत समावेश करण्यात आला आहे. डिझेल इंजिन, पेट्रोल डिझेल पंपसेट, पेट्रोल पंपसेट, विद्युत पंपसेट तसेच HDPE/PVC पाइप यांसारख्या साहित्याचा लाभ या घटकांतर्गत दिला जातो.
या साहित्याच्या खरेदीसाठी लाभार्थ्याला एकूण किमतीच्या ७५ टक्के किंवा जास्तीत जास्त ३० हजार रुपये, यापैकी जी रक्कम कमी असेल त्या मर्यादेत अनुदान मिळू शकते.
भाजीपाला विक्रीसाठी साहित्य व ई-कार्टची सुविधा
भाजीपाला उत्पादक शेतकऱ्यांना उत्पादनानंतर बाजारपेठेत माल विक्री करताना सुविधा मिळावी यासाठी भाजीपाला विक्रीसाठी आवश्यक साहित्य तसेच ई-कार्ट उपलब्ध करून देण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.
यामध्ये प्लास्टिक क्रेट्स, लोखंडी स्टँड, छत्री, खुर्ची, इलेक्ट्रॉनिक वजनकाटा तसेच ई-कार्ट यांसारख्या बाबींचा समावेश आहे. संबंधित साहित्य खरेदीसाठी ९० टक्के किंवा निर्धारित कमाल मर्यादेपर्यंत अनुदान देण्याची तरतूद आहे. ई-कार्टसाठी बचतगट किंवा ग्रामपंचायतीस स्वतंत्र कमाल अनुदान मर्यादा देण्यात आली आहे.
सुधारित कृषी अवजारांसाठी मिळणार अनुदान
शेतीतील मजुरीचा खर्च आणि वेळ कमी करण्यासाठी आधुनिक कृषी अवजारांचा वापर महत्त्वाचा ठरत आहे. याच उद्देशाने स्वयंचलित यंत्राने चालणारी सुधारित कृषी अवजारे या घटकात समाविष्ट करण्यात आली आहेत.
पॉवर टिलर, पॅडी ट्रान्सप्लांटर, रिपर, ग्रास कटर, पॉवर वीडर, पॉवर शेव्हर, चाफ कटर, पेरणी यंत्र, टोकेन यंत्र, तोडणी यंत्र, ब्रश कटर, झूम रिडर आणि दातेरी विळे आदी अवजारांचा यात समावेश आहे.
या घटकासाठी अवजाराच्या खरेदी किमतीच्या ७५ टक्के किंवा जास्तीत जास्त ४० हजार रुपये अनुदानाची मर्यादा आहे. ट्रॅक्टर ट्रॉली व पॉवर टिलरच्या बाबतीत स्वतंत्र कमाल अनुदान मर्यादा लागू आहे.
पीक संरक्षणासाठी काटेरी तार किंवा सौर कुंपणासाठी अर्थसहाय्य
वन्यप्राणी आणि इतर कारणांमुळे पिकांचे होणारे नुकसान टाळण्यासाठी शेतकऱ्यांना काटेरी तार, जाळीची तार किंवा जैविक कुंपणासाठी अर्थसहाय्य देण्यात येणार आहे.
या घटकात प्रति लाभार्थी जास्तीत जास्त १४ हजार रुपये किंवा प्रत्यक्ष खर्चाच्या ७५ टक्के, यापैकी कमी असलेली रक्कम अनुदान म्हणून देण्यात येते. या योजनेसाठी किमान २० गुंठे आणि जास्तीत जास्त २ एकर क्षेत्राची मर्यादा असल्याचे माहितीपत्रकात नमूद आहे. २० गुंठ्यांपेक्षा कमी क्षेत्रासाठी अनुदान देय राहणार नाही.
सौर ऊर्जेवर आधारित कृषी साहित्याला प्रोत्साहन
वीज खर्च कमी करण्याबरोबरच शेतीमध्ये सौर ऊर्जेचा वापर वाढवण्याच्या उद्देशाने सौर ऊर्जेवर आधारित साहित्याचा समावेश करण्यात आला आहे.
सोलर ट्रॅप तसेच सौर कृषी पंप यांसारख्या साहित्याचा लाभ घेता येऊ शकतो. या घटकासाठी नवीन खरेदी किमतीच्या ७५ टक्के किंवा निर्धारित कमाल मर्यादेपर्यंत अनुदान देण्याची तरतूद आहे.
कृषी क्षेत्रात प्लास्टिक तंत्रज्ञानासाठी अनुदान
आधुनिक शेतीमध्ये मल्चिंग आणि प्लास्टिक तंत्रज्ञानाचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होत आहे. जिल्हा परिषद सेस योजनेत प्लास्टिक मल्चिंग शीट तसेच प्लास्टिक पॉलिथिन आणि HDPE पाइपसाठीही अनुदानाची तरतूद करण्यात आली आहे.
प्लास्टिक मल्चिंग शीटसाठी प्रति लाभार्थी एकूण खर्चाच्या ७५ टक्के किंवा जास्तीत जास्त ९० हजार रुपये, यापैकी कमी असलेली रक्कम अनुदान म्हणून देण्यात येते. प्लास्टिक पॉलिथिन व HDPE पाइपसाठीही खर्चाच्या ७५ टक्के किंवा निर्धारित कमाल मर्यादेपर्यंत लाभ दिला जातो.
कृषी निविष्ठांसाठीही आर्थिक मदत
शेतकऱ्यांना दर्जेदार कृषी निविष्ठा उपलब्ध करून देण्यासाठी विविध पिकांच्या लागवडीसाठी अनुदानाची तरतूद आहे. सुधारित व संकरित बियाणे, कडधान्य पिके, कंद, कंदमुळे, रोपे, सेंद्रिय, संप्रेरक, जमीन सुधारक, जैविक व रासायनिक खते, हिरवळीची खते, सूक्ष्म मूलद्रव्ये, रासायनिक व जैविक कीटकनाशके आणि भाजीपाला मिनीकिट यांचा यात समावेश आहे.
तृणधान्य पिकांसाठी प्रति लाभार्थी खर्चाच्या ४० टक्के किंवा जास्तीत जास्त ९ हजार रुपये अनुदानाची तरतूद आहे. कडधान्य पिकांसाठी खर्चाच्या २० टक्के किंवा जास्तीत जास्त ४०० रुपये अशी मर्यादा आहे.
याशिवाय गळीतधान्य पिके, भाजीपाला/परसबाग मिनीकिट, हिरवळीची खते आणि इतर भाजीपाला पिकांसाठीही स्वतंत्र अनुदान मर्यादा निश्चित करण्यात आल्या आहेत.
फुलशेती, औषधी वनस्पती आणि कंदमुळे लागवडीला प्रोत्साहन
शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्यासाठी पारंपरिक पिकांबरोबरच फुलशेती, औषधी वनस्पती, मसाला पिके आणि कंदमुळे लागवडीला प्रोत्साहन देण्यात आले आहे.
मोगरा, सोनचाफा, कामिनी तसेच औषधी वनस्पती, मसाला पिके आणि कंदमुळे यांच्या लागवडीसाठी प्रोत्साहनपर अनुदान दिले जाणार आहे.
फुलशेतीसाठी प्रति १० गुंठे लागवडीसाठी १० हजार रुपये इतकी मदत असून किमान ५ गुंठे ते जास्तीत जास्त २० गुंठे क्षेत्रासाठी अनुदान देय राहणार आहे. मसाला पिकांसाठी प्रति एकर रोपांच्या किमतीच्या ५० टक्के किंवा जास्तीत जास्त १५ हजार रुपये अनुदानाची तरतूद आहे.
सेंद्रिय पद्धतीने भाजीपाला लागवडीसाठी मदत
रासायनिक निविष्ठांचा वापर कमी करून सेंद्रिय शेतीला प्रोत्साहन देण्यासाठी गांडूळ खत, नाडेप कंपोस्ट उत्पादन युनिट, सेंद्रिय निविष्ठा उत्पादन युनिट आणि रेडिमेड गांडूळ खत युनिट यांसाठी आर्थिक मदत देण्यात येणार आहे.
गांडूळ खत किंवा नाडेप उत्पादन युनिटसाठी खर्चाच्या ५० टक्के किंवा जास्तीत जास्त ५ हजार रुपये अनुदानाची तरतूद आहे. सेंद्रिय निविष्ठा उत्पादन युनिटसाठीही खर्चाच्या ५० टक्के किंवा निर्धारित कमाल रकमेपर्यंत अनुदान मिळू शकते.
एकात्मिक पीक पद्धतीने भात लागवडीला अनुदान
भात उत्पादक शेतकऱ्यांसाठी SRT पद्धतीने भात लागवड, चारसूत्री पद्धत, ड्रम सीडर पद्धत, मॅट नर्सरीद्वारे लागवड आणि पट्टा पद्धतीने भात लागवड अशा विविध पद्धतींचा समावेश करण्यात आला आहे.
या घटकानुसार काही पद्धतींसाठी २० गुंठे क्षेत्रापर्यंत कमाल ४ हजार रुपये, पट्टा पद्धतीसाठी २० गुंठे क्षेत्रापर्यंत ३ हजार ४०० रुपये, तर नागली व वरी लागवडीसाठी १० गुंठे क्षेत्रापर्यंत ३ हजार रुपये अनुदान देण्याची तरतूद आहे. गळीतधान्य पिकांच्या लागवडीसाठीही क्षेत्रानुसार स्वतंत्र अनुदान उपलब्ध आहे.
लाभार्थी पात्रतेसाठी कोणते निकष आहेत?
जिल्हा परिषद सेस योजनेंतर्गत लाभ घेण्यासाठी शेतकऱ्यांकडे आवश्यक जमीनविषयक कागदपत्रे असणे गरजेचे आहे. माहितीपत्रकानुसार शेतकऱ्याकडे ७/१२ उतारा आणि ८-अ उतारा असणे आवश्यक आहे.
शेतमजूर, बचतगट आणि ग्रामसंघांच्या बाबतीत रोजगार निर्मिती हा उद्देश असल्यास त्यांचे नाव रोजगारनिर्मितीशी संबंधित नोंदणीमध्ये असण्याची आवश्यकता नसल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.
लाभाची रक्कम DBT पद्धतीने देण्यात येणार असल्याने शेतकऱ्याने आधारकार्ड आणि आधारशी संलग्न बँक पासबुकची माहिती सादर करणे आवश्यक आहे.
अर्ज कुठे आणि कसा करायचा?
माहितीपत्रकानुसार जिल्हा परिषद कृषी विभागाच्या योजनांचा लाभ घेण्यासाठी ऑनलाइन अर्जाची सुविधा उपलब्ध आहे. शेतकऱ्यांनी संबंधित संकेतस्थळावर अर्ज करून आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करावीत.
[जिल्हा परिषद ठाणे कृषी योजना संकेतस्थळ](https://www.zpthaneschemes.com/?utm_source=chatgpt.com)
अर्ज करण्यापूर्वी संबंधित योजनेची पात्रता, उपलब्ध घटक, अनुदानाची कमाल मर्यादा आणि आवश्यक कागदपत्रांची माहिती तपासणे महत्त्वाचे आहे.
पूर्वसंमतीनंतरच साहित्य खरेदी करणे महत्त्वाचे
या योजनांमध्ये शेतकऱ्यांनी घाईघाईने साहित्य खरेदी करण्यापेक्षा संबंधित प्रक्रिया पूर्ण करणे आवश्यक आहे. माहितीपत्रकात पूर्वसंमती मिळाल्यानंतर वैध टेस्ट रिपोर्ट असलेल्या पसंतीच्या औजारांची किंवा साहित्याची खरेदी करून मूळ देयकाची प्रत कृषी अधिकारी यांच्या समितीकडे सादर करण्याची प्रक्रिया नमूद करण्यात आली आहे.
त्यानंतर आधार संलग्न बँक खात्यामध्ये DBT प्रणालीद्वारे अनुदान जमा केले जाईल. त्यामुळे पूर्वसंमतीशिवाय खरेदी करू नये, ही बाब शेतकऱ्यांनी विशेषतः लक्षात ठेवावी.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाची सूचना
जिल्हा परिषद सेस योजना २०२६-२७ अंतर्गत प्रत्येक घटकासाठी अनुदानाची टक्केवारी आणि कमाल रक्कम वेगवेगळी आहे. त्यामुळे केवळ “७५ टक्के अनुदान” किंवा “९० टक्के अनुदान” एवढीच माहिती पाहून निर्णय घेऊ नये. प्रत्यक्ष लाभ हा संबंधित घटकाची किंमत, निर्धारित कमाल मर्यादा, पात्रता आणि मंजूर प्रक्रियेनुसार ठरतो.
शेतकऱ्यांनी अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत माहितीपत्रक आणि संबंधित कृषी विभागाकडून ताजी माहिती घेणे योग्य ठरेल.
10 महत्त्वाचे FAQ – प्रश्न आणि उत्तरे
1. जिल्हा परिषद सेस योजना २०२६-२७ कोणासाठी आहे?
ठाणे जिल्ह्यातील पात्र शेतकरी आणि माहितीपत्रकात नमूद केलेल्या संबंधित लाभार्थी घटकांसाठी ही योजना आहे.
2. सिंचन साहित्यावर किती अनुदान मिळते?
सिंचन साहित्याच्या खरेदीसाठी ७५ टक्के किंवा जास्तीत जास्त ३० हजार रुपये, यापैकी कमी असलेली रक्कम अनुदान म्हणून देय आहे.
3. कोणते सिंचन साहित्य योजनेत समाविष्ट आहे?
डिझेल इंजिन, पेट्रोल/डिझेल पंपसेट, विद्युत पंपसेट आणि HDPE/PVC पाइप यांचा समावेश आहे.
4. सुधारित कृषी अवजारांवर अनुदान मिळते का?
होय. विविध सुधारित कृषी अवजारांसाठी खर्चाच्या ७५ टक्के किंवा निर्धारित कमाल मर्यादेपर्यंत अनुदानाची तरतूद आहे.
5. पीक संरक्षणासाठी कुंपणासाठी मदत मिळते का?
होय. काटेरी तार, जाळीची तार किंवा जैविक कुंपणासाठी अर्थसहाय्य देण्याची तरतूद आहे.
6. सौर कृषी साहित्यावर अनुदान आहे का?
होय. सौर ऊर्जेवर आधारित शेतीतील विविध साहित्यांसाठी अनुदानाची तरतूद आहे.
7. फुलशेतीसाठी किती मदत मिळू शकते?
फुलशेतीसाठी प्रति १० गुंठे लागवडीसाठी १० हजार रुपयांपर्यंत मदतीची तरतूद असून क्षेत्राची किमान व कमाल मर्यादा लागू आहे.
8. अर्ज करण्यासाठी कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत?
७/१२ उतारा, ८-अ उतारा, आधारकार्ड, आधारशी संलग्न बँक पासबुक आणि संबंधित घटकानुसार आवश्यक कागदपत्रे आवश्यक असू शकतात.
9. अनुदानाची रक्कम कशी मिळते?
मंजूर लाभाची रक्कम DBT पद्धतीने आधार संलग्न बँक खात्यामध्ये जमा करण्यात येते.
10. पूर्वसंमतीपूर्वी साहित्य खरेदी करता येते का?
माहितीपत्रकानुसार पूर्वसंमती मिळाल्यानंतरच पसंतीचे साहित्य/अवजारे खरेदी करण्याची प्रक्रिया आहे. त्यामुळे पूर्वसंमतीपूर्वी खरेदी करण्याची घाई करू नये.
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)