राज्यातील मराठा, कुणबी, मराठा-कुणबी आणि कुणबी-मराठा या लक्षित गटातील युवक-युवती, शेतकरी आणि संबंधित घटकांसाठी कौशल्य विकासाला चालना देण्यासाठी विविध उपक्रम राबविण्यात येत आहेत. छत्रपती शाहू महाराज संशोधन, प्रशिक्षण व मानव विकास संस्था (सारथी), पुणे आणि कृषी विभागाच्या माध्यमातून कृषी क्षेत्राशी संबंधित अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण मोफत उपलब्ध करून देण्यात येत असून पात्र उमेदवारांनी या संधीचा लाभ घ्यावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे.
कृषी विज्ञान केंद्र तळसंदेमार्फत दोन प्रशिक्षण कार्यक्रम
लक्षित गटातील शेतकरी, युवक-युवती आणि संबंधित घटकांच्या कौशल्य विकासासाठी कृषी विज्ञान केंद्र, तळसंदे यांच्या माध्यमातून दोन विशेष प्रशिक्षण कार्यक्रम आयोजित करण्यात आले आहेत. यामध्ये व्यावसायिक दुग्ध व्यवसाय व्यवस्थापन तसेच फळ व भाजीपाला प्रक्रिया या विषयांचा समावेश आहे. कृषी क्षेत्राशी जोडलेले अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण पूर्ण केल्यानंतर सहभागी व्यक्तींना रोजगारासोबतच स्वतःचा व्यवसाय उभारण्यासाठी आवश्यक प्राथमिक ज्ञान आणि कौशल्य विकसित करण्यास मदत होऊ शकते.
28 सप्टेंबरपासून दुग्ध व्यवसाय व्यवस्थापन प्रशिक्षण
व्यावसायिक दुग्ध व्यवसाय व्यवस्थापन प्रशिक्षणाचा कालावधी 28 सप्टेंबर ते 2 ऑक्टोबर असा आहे. या प्रशिक्षणामध्ये दुग्ध व्यवसायाचे नियोजन, व्यवस्थापन, उत्पादनक्षमता वाढविण्याच्या पद्धती, पशुपालनाशी संबंधित व्यावसायिक बाबी आणि व्यवसायाच्या दृष्टीने आवश्यक कौशल्ये याबाबत मार्गदर्शन मिळण्याची अपेक्षा आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण असल्याने पात्र उमेदवारांना कमी कालावधीत संबंधित क्षेत्रातील मूलभूत व्यावसायिक कौशल्ये आत्मसात करण्याची संधी मिळणार आहे.
5 ऑक्टोबरपासून फळ व भाजीपाला प्रक्रिया प्रशिक्षण
फळ आणि भाजीपाला उत्पादनानंतर त्यावर प्रक्रिया करून मूल्यवर्धित उत्पादने तयार करण्याच्या क्षेत्रातही रोजगार आणि स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध होऊ शकतात. याच उद्देशाने फळ व भाजीपाला प्रक्रिया प्रशिक्षण 5 ते 9 ऑक्टोबर या कालावधीत आयोजित करण्यात आले आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेणाऱ्या उमेदवारांना कृषी उत्पादनाचे मूल्यवर्धन, प्रक्रिया व्यवसायाच्या शक्यता आणि संबंधित कौशल्यांची माहिती मिळण्यास मदत होणार आहे.
18 ते 55 वर्षे वयोगटातील उमेदवार पात्र
या प्रशिक्षणासाठी उमेदवाराचे वय 18 ते 55 वर्षे असणे आवश्यक आहे. त्यामुळे केवळ तरुणांपुरती ही संधी मर्यादित नसून कृषी क्षेत्राशी संबंधित व्यवसाय सुरू करू इच्छिणाऱ्या प्रौढ उमेदवारांनाही सहभागी होता येणार आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेण्यासाठी वयोमर्यादेसोबतच प्रवर्ग, उत्पन्न आणि शैक्षणिक पात्रतेसह इतर निर्धारित अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
मराठा, कुणबी आणि संबंधित प्रवर्गातील उमेदवारांना संधी
प्रशिक्षणासाठी महाराष्ट्रातील मराठा, कुणबी, कुणबी-मराठा किंवा मराठा-कुणबी या प्रवर्गातील उमेदवार पात्र आहेत. संबंधित प्रवर्गातील शेतकरी, युवक-युवती आणि कृषी क्षेत्राशी जोडलेल्या व्यक्तींना कौशल्याच्या माध्यमातून रोजगार किंवा स्वयंरोजगाराची दिशा मिळावी, हा या उपक्रमामागील उद्देश आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण निवडताना उमेदवारांनी आपली प्रवर्गीय पात्रता संबंधित कागदपत्रांद्वारे सिद्ध करणे आवश्यक आहे.
कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न 8 लाखांपेक्षा जास्त नसावे
या प्रशिक्षणासाठी कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न 8 लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसणे आवश्यक आहे. मागील वर्षाच्या कुटुंबाच्या वार्षिक उत्पन्नाचा दाखला तहसीलदार यांच्याकडून प्राप्त केलेला असणे अपेक्षित आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेऊ इच्छिणाऱ्या उमेदवारांनी अर्ज किंवा नावनोंदणी करताना उत्पन्नाशी संबंधित कागदपत्रे तयार ठेवणे आवश्यक आहे, जेणेकरून पात्रता तपासणीच्या वेळी अडचण निर्माण होणार नाही.
किमान दहावी उत्तीर्ण असणे आवश्यक
प्रशिक्षणासाठी उमेदवार किमान दहावी उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे. दहावी, बारावी, कृषी पदविका, कृषी पदवी किंवा इतर कोणत्याही शाखेतील पदवीची शैक्षणिक कागदपत्रे नावनोंदणीच्या वेळी सादर करता येणार आहेत. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण कृषी क्षेत्रातील विविध पार्श्वभूमीच्या पात्र उमेदवारांसाठी खुले ठेवण्यात आले असल्याने शैक्षणिक पात्रता असलेल्या इच्छुकांनी संधीचा विचार करावा.
यापूर्वी प्रशिक्षण घेतलेल्यांना पुन्हा लाभ नाही
सारथी, पुणे यांच्या माध्यमातून यापूर्वी याच प्रकारच्या प्रशिक्षणाचा लाभ घेतलेल्या उमेदवारांना या प्रशिक्षणाचा पुन्हा लाभ घेता येणार नाही. त्यामुळे नावनोंदणीपूर्वी उमेदवाराने आपण यापूर्वी संबंधित प्रशिक्षण घेतले आहे किंवा नाही, याची खात्री करणे आवश्यक आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण प्रथमच घेऊ इच्छिणाऱ्या पात्र उमेदवारांना उपलब्ध संधीचा लाभ घेण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रांसह वेळेत नावनोंदणी करणे महत्त्वाचे आहे.
नावनोंदणीसाठी आवश्यक कागदपत्रे
नावनोंदणी करताना पासपोर्ट साईज फोटो, आधार कार्ड, शाळा सोडल्याचा दाखला, तहसीलदारांचे उत्पन्न प्रमाणपत्र, नॉन-क्रीमीलेयर प्रमाणपत्र आणि शैक्षणिक पात्रतेची कागदपत्रे सादर करणे आवश्यक आहे. उमेदवारांनी दहावी, बारावी, कृषी पदविका, कृषी पदवी किंवा इतर शाखेतील पदवीच्या गुणपत्रिका उपलब्ध असल्यास त्या सोबत ठेवाव्यात. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेण्यासाठी कागदपत्रांची पूर्तता ही पात्रता तपासणीतील महत्त्वाची बाब असल्याने अर्जदारांनी कागदपत्रे आधीच तयार ठेवणे योग्य ठरेल.
दुग्ध व्यवसायातून स्वयंरोजगाराची संधी
ग्रामीण भागातील अनेक कुटुंबांसाठी दुग्ध व्यवसाय हा शेतीला पूरक उत्पन्नाचा स्रोत ठरू शकतो. मात्र व्यावसायिक पद्धतीने दुग्ध व्यवसाय करण्यासाठी पशुधन व्यवस्थापन, उत्पादन खर्च, बाजारपेठ, स्वच्छता, नियोजन आणि व्यवसाय व्यवस्थापन यांची माहिती असणे आवश्यक आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण या माध्यमातून इच्छुक उमेदवारांना दुग्ध व्यवसायाकडे केवळ पारंपरिक व्यवसाय म्हणून न पाहता त्याचे व्यावसायिक व्यवस्थापन समजून घेण्याची संधी मिळू शकते.
फळ व भाजीपाला प्रक्रियेत मूल्यवर्धनाची संधी
फळे आणि भाज्यांचे उत्पादन झाल्यानंतर त्यावर प्रक्रिया करून विविध मूल्यवर्धित उत्पादने तयार करता येतात. यामुळे कच्च्या कृषी मालाला अतिरिक्त बाजारमूल्य मिळवून देण्याची शक्यता निर्माण होते. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेताना उमेदवारांना फळ व भाजीपाला प्रक्रिया क्षेत्रातील व्यवसायाच्या संधी समजून घेता येतील आणि उपलब्ध संसाधनांनुसार स्वयंरोजगाराचा विचार करता येईल.
रोजगारासोबत स्वयंरोजगारालाही प्रोत्साहन
या प्रशिक्षणांचा उद्देश केवळ प्रशिक्षण देणे नसून कृषी क्षेत्रातील रोजगार आणि स्वयंरोजगाराच्या संधी वाढविण्यास मदत करणे हा आहे. बदलत्या कृषी तंत्रज्ञानासोबत प्रक्रिया, पशुपालन, मूल्यवर्धन आणि कृषीआधारित व्यवसायांमध्ये कौशल्य असलेल्या व्यक्तींना विविध संधी उपलब्ध होऊ शकतात. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण पूर्ण करून उमेदवारांनी मिळालेल्या ज्ञानाचा वापर नोकरी, व्यवसाय किंवा शेतीपूरक उपक्रमांसाठी करण्याचा विचार करता येईल.
कृषी क्षेत्र अधिक सक्षम आणि स्पर्धात्मक करण्याचा प्रयत्न
कृषी क्षेत्रातील बदलत्या गरजा लक्षात घेता आधुनिक तंत्रज्ञान, कौशल्य विकास आणि कृषी उत्पादनाचे मूल्यवर्धन यांना महत्त्व प्राप्त झाले आहे. शेतकरी आणि युवकांना व्यावसायिक दृष्टिकोनातून कृषी क्षेत्राकडे पाहता यावे, यासाठी प्रशिक्षणाची भूमिका महत्त्वाची आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण ग्रामीण भागातील पात्र युवक-युवतींना कृषीशी संबंधित आधुनिक आणि व्यावसायिक कौशल्यांशी जोडण्याचा एक मार्ग ठरू शकतो.
पात्र उमेदवारांनी वेळेत नावनोंदणी करावी
व्यावसायिक दुग्ध व्यवसाय व्यवस्थापन आणि फळ व भाजीपाला प्रक्रिया या दोन्ही प्रशिक्षणांसाठी पात्र असलेल्या उमेदवारांनी संबंधित प्रशिक्षणाची माहिती घेऊन वेळेत नावनोंदणी करावी. प्रशिक्षणाच्या तारखा अनुक्रमे 28 सप्टेंबर ते 2 ऑक्टोबर आणि 5 ते 9 ऑक्टोबर अशा आहेत. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेण्याची इच्छा असलेल्या उमेदवारांनी जागांची उपलब्धता, नावनोंदणीची पद्धत आणि आवश्यक कागदपत्रांबाबत कृषी विज्ञान केंद्र, तळसंदे यांच्याशी संपर्क साधणे योग्य ठरेल.
सारथीच्या संकेतस्थळावरही माहिती उपलब्ध
प्रशिक्षण आणि सारथीच्या विविध उपक्रमांबाबत अधिक माहितीसाठी सारथी संस्थेच्या अधिकृत संकेतस्थळाला भेट देता येईल. प्रशिक्षणाच्या पात्रता अटी, उपलब्ध उपक्रम आणि संस्थेशी संबंधित माहिती तपासल्यानंतर उमेदवारांनी संबंधित प्रशिक्षणासाठी पुढील प्रक्रिया पूर्ण करावी. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेण्यापूर्वी अधिकृत माहितीनुसार पात्रता आणि कागदपत्रांची पूर्तता तपासणे महत्त्वाचे आहे.
FAQ – मोफत अल्प मुदतीच्या प्रशिक्षणाबाबत महत्त्वाचे प्रश्न
1. या प्रशिक्षणाचा लाभ कोण घेऊ शकतो?
महाराष्ट्रातील मराठा, कुणबी, कुणबी-मराठा आणि मराठा-कुणबी या लक्षित गटातील पात्र युवक-युवती, शेतकरी आणि संबंधित घटक या प्रशिक्षणासाठी पात्र ठरू शकतात. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेण्यासाठी वय, उत्पन्न, शैक्षणिक पात्रता आणि इतर निर्धारित अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.
2. प्रशिक्षणासाठी किती शुल्क आकारले जाणार आहे?
या उपक्रमांतर्गत पात्र उमेदवारांना मोफत प्रशिक्षण देण्यात येणार आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण विनामूल्य असल्यामुळे पात्र उमेदवारांना संबंधित प्रशिक्षणाचा लाभ घेण्यासाठी निर्धारित पात्रता पूर्ण करून नावनोंदणी करावी लागेल.
3. व्यावसायिक दुग्ध व्यवसाय व्यवस्थापन प्रशिक्षण कधी होणार आहे?
व्यावसायिक दुग्ध व्यवसाय व्यवस्थापन प्रशिक्षण 28 सप्टेंबर ते 2 ऑक्टोबर या कालावधीत आयोजित करण्यात आले आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेऊ इच्छिणाऱ्या पात्र उमेदवारांनी प्रशिक्षणाच्या तारखांची नोंद करून आवश्यक कागदपत्रांसह संबंधित केंद्राशी संपर्क साधावा.
4. फळ व भाजीपाला प्रक्रिया प्रशिक्षण कधी आहे?
फळ व भाजीपाला प्रक्रिया प्रशिक्षण 5 ते 9 ऑक्टोबर या कालावधीत होणार आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण पूर्ण करून उमेदवारांना कृषी उत्पादन प्रक्रिया आणि मूल्यवर्धनाशी संबंधित कौशल्यांची माहिती मिळवण्याची संधी मिळणार आहे.
5. प्रशिक्षणासाठी वयोमर्यादा किती आहे?
प्रशिक्षणासाठी उमेदवाराचे वय 18 ते 55 वर्षे असणे आवश्यक आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेण्यासाठी वयोमर्यादेसोबत इतर सर्व पात्रता अटी पूर्ण करणेही आवश्यक आहे.
6. किमान शैक्षणिक पात्रता काय आहे?
उमेदवार किमान दहावी उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेण्यासाठी दहावी, बारावी, कृषी पदविका, कृषी पदवी किंवा इतर शाखेतील पदवीची कागदपत्रे पात्रता तपासणीसाठी सादर करता येतात.
7. उत्पन्नाची मर्यादा किती आहे?
उमेदवाराच्या कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न 8 लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसावे. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेण्यासाठी मागील वर्षाचे वार्षिक उत्पन्न 8 लाख रुपयांपेक्षा जास्त नसल्याचे तहसीलदारांचे प्रमाणपत्र आवश्यक आहे.
8. कोणती कागदपत्रे सादर करावी लागतील?
पासपोर्ट साईज फोटो, आधार कार्ड, शाळा सोडल्याचा दाखला, उत्पन्न प्रमाणपत्र, नॉन-क्रीमीलेयर प्रमाणपत्र आणि शैक्षणिक पात्रतेची कागदपत्रे आवश्यक आहेत. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेण्यासाठी नावनोंदणीपूर्वी सर्व कागदपत्रांच्या प्रती तयार ठेवणे योग्य ठरेल.
9. यापूर्वी सारथीच्या प्रशिक्षणाचा लाभ घेतला असेल तर पुन्हा प्रशिक्षण घेता येईल का?
सारथी, पुणे यांच्यामार्फत यापूर्वी याच प्रशिक्षणाचा लाभ घेतलेल्या उमेदवारांना पुन्हा या प्रशिक्षणाचा लाभ घेता येणार नाही. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण प्रथमच घेणाऱ्या पात्र उमेदवारांनी या संधीसाठी आपली पात्रता तपासावी.
10. अधिक माहितीसाठी कुठे संपर्क साधावा?
अधिक माहितीसाठी कृषी विज्ञान केंद्र, तळसंदे येथे संपर्क साधता येईल. तसेच सारथी संस्थेच्या अधिकृत संकेतस्थळावर उपलब्ध माहिती तपासता येईल. अल्प मुदतीचे प्रशिक्षण घेण्यापूर्वी प्रशिक्षणाचे वेळापत्रक, पात्रता आणि नावनोंदणीची प्रक्रिया अधिकृत माध्यमातून निश्चित करून घेणे योग्य ठरेल.
माहितीचा अधिकृत स्रोत: जिल्हा माहिती कार्यालय, कोल्हापूर
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)