Kharif season 2026 drought trigger 1 grखरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर बाबतचा जीआर – २६५ तालुक्यांमध्ये Trigger-1: Kharif season 2026 drought trigger 1 grखरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर बाबतचा जीआर – २६५ तालुक्यांमध्ये Trigger-1: Kharif season 2026 drought trigger 1 grखरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर बाबतचा जीआर डाउनलोड
महाराष्ट्र शासन मदत व पुनर्वसन विभागाने सन २०२६ च्या खरीप हंगामातील Trigger-१ (प्रथम कळ) लागू झालेल्या २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर करून विविध उपाययोजना व सवलती लागू करण्याबाबत शासन निर्णय जारी केला आहे. दिनांक २५ सप्टेंबर २०२६ रोजीचा शासन निर्णय क्रमांक समिती-२०२६/प्र.क्र.८२/मदत-२ अन्वये ही घोषणा करण्यात आली. कृषी आयुक्तांच्या २४ सप्टेंबर २०२६ च्या अहवालानुसार राज्यातील २६५ तालुक्यांमध्ये दुष्काळी परिस्थिती असल्याचे दिसून आले.
प्रस्तावना आणि पार्श्वभूमी
खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर करण्यामागे दुष्काळ व्यवस्थापन संहिता २०१६ नुसार राज्यातील दुष्काळी परिस्थितीचे मूल्यांकन करण्याबाबतच्या संदर्भाधीन शासन निर्णयांचा आधार आहे. जून ते आजपर्यंतच्या कालावधीतील पर्जन्याची तूट व अन्य घटकांनी प्रभावित झालेल्या तालुक्यांमध्ये Trigger-१ लागू असल्याचे आयुक्त कृषी यांच्या अहवालावरून स्पष्ट झाले. त्यानुसार दुष्काळी तालुके घोषित करणे व उपाययोजना लागू करण्याची बाब शासनाच्या विचाराधीन होती.
पंचनम्याची कार्यवाही
खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर झालेल्या २६५ तालुक्यांमध्ये पंचनामे करण्याची कार्यवाही जिल्हाधिकारी यांनी तात्काळ सुरू करावी. सर्वेक्षण केलेल्या क्षेत्रातील पिकांची स्थिती दर्शवणारे छायाचित्र व जीपीएस कोऑर्डिनेट संकलित करून पिक परिस्थितीचा अहवाल आयुक्तांमार्फत शासनास तात्काळ सादर करण्यात यावा. ही प्रक्रिया दुष्काळ निवारणासाठी महत्त्वपूर्ण आहे.
लागू केलेल्या उपाययोजना व सवलती
खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर बाबतच्या जीआरनुसार २६५ तालुक्यांतील दुष्काळग्रस्त भागासाठी जमीन महसूलात सूट, पिक कर्जाचे पुनर्गठन, शेतीशी निगडीत कर्जाच्या वसूलीस स्थगिती, कृषी पंपाच्या चालू विजबिलात सूट (७.५ हॉर्सपावर पर्यंत), शालेय/महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी, रोहयो अंतर्गत कामाच्या निकषात शिथिलता, टँकरद्वारे पिण्याचे पाणी पुरवठा, शेती पंप जोडणी खंडित न करणे, अन्नधान्य व्यवस्था, चारा व्यवस्था, जलसंधारण कामे आणि पाणी नियोजन या सवलती लागू करण्यात आल्या आहेत.
जमीन महसूल व कर्ज सवलती
खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर झालेल्या तालुक्यांमध्ये जमीन महसूलात सूट देण्यात येईल. पिक कर्जाचे पुनर्गठन केले जाईल आणि शेतीशी निगडीत कर्जाच्या वसूलीस स्थगिती लागू होईल. यामुळे शेतकऱ्यांवरील आर्थिक दबाव कमी होईल आणि पुढील हंगामासाठी तयारी करता येईल.
वीज बिल व परीक्षा शुल्क सवलत
खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर बाबतच्या निर्णयात ७.५ हॉर्सपावर पर्यंत क्षमतेच्या कृषी पंपांच्या चालू विजबिलात सूट देण्यात आली आहे. अगोदरच माफ केलेल्या पंपांना ही सूट लागू राहील. शालेय व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांच्या परीक्षा शुल्कात माफी दिल्याने कुटुंबांना आर्थिक दिलासा मिळेल.
रोहयो व जलसंधारण कामे
खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर झालेल्या भागात रोहयो अंतर्गत कामाच्या निकषात शिथिलता आणून जास्तीत जास्त कामे सुरू करण्यात येतील. जलसंधारणाची कामे प्राधान्याने सुरू केली जातील. यामुळे रोजगार निर्मिती होईल आणि पाणी साठवण क्षमता वाढेल.
📑 खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर बाबतचा जीआर डाउनलोड करा
पाणीपुरवठा व चारा व्यवस्था
खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर बाबतच्या जीआरनुसार आवश्यक तेथे पिण्याचे पाणी पुरविण्यासाठी टँकर्सचा वापर केला जाईल. टंचाई जाहीर गावात शेतकऱ्यांच्या शेतीच्या पंपाची वीज जोडणी खंडित केली जाणार नाही. जनावरांना आवश्यक चारा उपलब्ध होईल याची व्यवस्था केली जाईल आणि अन्नधान्याची टंचाई टाळली जाईल.
पिक नुकसानीबाबत मदत
खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर झालेल्या २६५ तालुक्यांमधील शेतकऱ्यांना शेत पिकांच्या नुकसानीबाबतची मदत विहीत कार्यपध्दतीची पूर्तता करून स्वतंत्र शासन निर्णयान्वये जाहीर केली जाईल. पंचनामे पूर्ण झाल्यानंतर ही प्रक्रिया सुरू होईल.
अंमलबजावणी आणि संकेतस्थळ
खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर बाबतचा शासन निर्णय महाराष्ट्र शासनाच्या www.maharashtra.gov.in या संकेतस्थळावर उपलब्ध आहे. संकेतांक २०२६०९२६१११७४९४९४१ असा आहे. हा आदेश डिजिटल स्वाक्षरीने साक्षांकित करून काढण्यात आला आहे. सह सचिव संजय इंगळे यांनी आदेश जारी केला आहे.
शेतकऱ्यांसाठी आवाहन
खरीप हंगाम २०२६ दुष्काळ जाहीर झालेल्या तालुक्यांतील शेतकऱ्यांनी संबंधित जिल्हाधिकारी कार्यालय, तहसील कार्यालय किंवा कृषी विभागाशी संपर्क साधून सवलतींचा लाभ घ्यावा. पंचनामे प्रक्रिया पूर्ण करून मदतीसाठी अर्ज करावा. शासनाने जाहीर केलेल्या सर्व उपाययोजनांचा लाभ घेऊन पुढील हंगामाची तयारी करावी.
**FAQ – १० सविस्तर प्रश्नोत्तरे**
**१. किती तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर?**
२६५ तालुक्यांमध्ये Trigger-1 लागू.
**२. शासन निर्णय कधीचा?**
२५ सप्टेंबर २०२६.
**३. कोणत्या सवलती आहेत?**
महसूल सूट, कर्ज पुनर्गठन, वीज बिल सूट, परीक्षा शुल्क माफी, टँकर पाणी, चारा व्यवस्था इ.
**४. पंचनामे कोण करेल?**
जिल्हाधिकारी यांनी तात्काळ सुरू करावेत.
**५. पिक नुकसानीची मदत कधी?**
स्वतंत्र शासन निर्णयान्वये जाहीर होईल.
**६. वीज जोडणी खंडित होईल का?**
टंचाई जाहीर गावात शेती पंप जोडणी खंडित केली जाणार नाही.
**७. परीक्षा शुल्क माफी कोणाला?**
शालेय व महाविद्यालयीन विद्यार्थ्यांना.
**८. रोहयो कामे कशी?**
निकषात शिथिलता आणून जास्तीत जास्त कामे सुरू.
**९. शासन निर्णय कुठे उपलब्ध?**
www.maharashtra.gov.in वर.
**१०. संपर्क कुठे साधावा?**
जिल्हाधिकारी किंवा तहसील कार्यालय.
माहितीचा अधिकृत स्रोत: महसूल विभाग महाराष्ट्र शासन
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)