मुरघास संयंत्र वाटप योजना ही पशुसंवर्धन विभागाची महत्त्वाकांक्षी योजना आहे. या योजनेद्वारे पशुपालक आणि शेतकरी समूह गटांना आधुनिक उपकरणे उपलब्ध करून देऊन त्यांना उद्योजक बनवण्याचा शासनाचा प्रयत्न आहे. पशुसंवर्धन आयुक्त डॉ. किरण पाटील यांनी सर्व पात्र लाभार्थ्यांना या योजनेचा लाभ घेण्याचे आवाहन केले आहे. या योजनेमुळे चारा उत्पादन आणि संरक्षण प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होणार असून, पशुपालकांना स्थिर उत्पन्नाचे स्रोत मिळतील.
योजनेचे उद्देश आणि महत्त्व
मुरघास संयंत्र वाटप योजना पशुपालकांना उद्योजक होण्याची संधी प्रदान करते. या योजनेद्वारे हार्वेस्टर आणि बेलर संयंत्र उपलब्ध करून दिले जातील. यामुळे वैरण टंचाईच्या समस्या दूर होतील आणि पशुधन व्यवस्थापन अधिक वैज्ञानिक पद्धतीने होईल. शासनाने या क्षेत्रात आधुनिक तंत्रज्ञान आणण्यावर भर दिला असून, योजनेच्या माध्यमातून ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी मिळेल.
अनुदानाची रचना आणि उपकरणे
मुरघास संयंत्र वाटप योजना अंतर्गत लाभार्थ्यांना एकाच वेळी चार ओळी हार्वेस्ट करणारे हार्वेस्टर आणि मुरघास बेलर संयंत्र दिले जाणार आहे. या संपूर्ण संयंत्राची किंमत २६ लाख रुपयांपर्यंत मर्यादित आहे. सर्वसाधारण प्रवर्गातील लाभार्थ्यांना ५० टक्के अनुदान, म्हणजे कमाल १३ लाख रुपये मिळतील. तर अनुसूचित जाती व अनुसूचित जमाती प्रवर्गासाठी ७५ टक्के अनुदान, म्हणजे कमाल १९.५० लाख रुपये दिले जातील. अनुदान रक्कम थेट बँक खात्यात DBT द्वारे जमा केली जाईल.
व्यक्ती लाभार्थ्यांसाठी पात्रता
मुरघास संयंत्र वाटप योजना घेण्यासाठी लाभार्थ्याकडे किमान १० मोठे पशुधन किंवा १०० शेळ्या-मेंढ्या असणे अनिवार्य आहे. याशिवाय स्वतःचा किमान ५० एचपी क्षमतेचा ट्रॅक्टर असावा. निवडीमध्ये अत्यल्प भूधारक, अल्प भूधारक, वनहक्क धारक आणि महिला बचत गटांना प्राधान्य दिले जाईल. दिव्यांगांसाठी ५ टक्के आणि महिलांसाठी ३० टक्के आरक्षण लागू राहील. या सर्व अटी पूर्ण करणारे पशुपालक या योजनेचे लाभार्थी होऊ शकतात.
आवश्यक कागदपत्रे आणि प्रक्रिया
मुरघास संयंत्र वाटप योजना साठी लागणारी कागदपत्रे अतिशय महत्त्वाची आहेत. पशुधन विकास अधिकाऱ्यांचे पशुधन संख्या प्रमाणपत्र, ट्रॅक्टरचे आरसी कार्ड, बँकेचे कर्ज मंजुरी पत्र किंवा स्वनिधी उपलब्ध असल्याचे बँक स्टेटमेंट आवश्यक आहे. दिव्यांग लाभार्थ्यांनी UDID प्रमाणपत्र आणि बचत गट सदस्यांनी संबंधित प्रमाणपत्र सादर करावे. सर्व कागदपत्रे पूर्ण असल्यास अर्ज प्रक्रिया वेगवान होईल.
खरेदीची मुदत आणि नियम
मुरघास संयंत्र वाटप योजना अंतर्गत निवड झालेल्या लाभार्थ्याने जिल्हा उपायुक्तांकडून मंजुरी मिळाल्यापासून तीन महिन्यांच्या आत संयंत्र खरेदी करणे बंधनकारक आहे. यापलीकडे मुदत वाढवली जाणार नाही आणि प्रतीक्षा यादीतील पुढील उमेदवाराला संधी दिली जाईल. उपकरणांच्या किमतीत निर्धारित रकमेपेक्षा जास्त खर्च झाल्यास अतिरिक्त रक्कम लाभार्थ्यालाच भरावी लागेल. ही कडक अट योजनेची अंमलबजावणी प्रभावी करण्यासाठी आहे.
शेतकरी समूह गटांसाठी समावेश
मुरघास संयंत्र वाटप योजना मध्ये शेतकरी समूह गटांचाही समावेश करण्यात आला आहे. वैरण विकास योजनेच्या अंतर्गत “मुरघास संयंत्र वाटप योजनेद्वारे उद्योजकता विकास” या उपक्रमात सहकार अधिनियम, कंपनी कायदा २०१३, आत्मा, महिला आर्थिक विकास महामंडळ आणि उमेद योजनेंतर्गत नोंदणीकृत संस्थांचा समावेश आहे. यामुळे सामूहिक उद्योजकता वाढण्यास मदत होईल.
समूह गटांसाठी पात्रता निकष
मुरघास संयंत्र वाटप योजना साठी समूह गटांना किमान ५० शेतकरी सदस्य असणे गरजेचे आहे. संस्थेचे भागभांडवल किंवा खेळते भागभांडवल किमान ५ लाख रुपये असावे. मागील तीन वर्षांचे लेखापरीक्षण झालेले असावे आणि संस्था नफ्यात असावी. या सर्व अटी पूर्ण केल्यास समूह गटांना प्राधान्याने लाभ दिला जाईल. व्यक्ती लाभार्थ्यांसाठी लागू असणारे इतर नियम येथेही जसाचे तसे लागू राहतील.
योजनेचा दीर्घकालीन फायदा
मुरघास संयंत्र वाटप योजना पशुपालकांना चारा टंचाईवर मात करण्यासाठी आणि स्वतंत्र व्यवसाय सुरू करण्यासाठी सुवर्णसंधी ठरेल. आधुनिक हार्वेस्टर आणि बेलर संयंत्रामुळे वैरण उत्पादन वाढेल, साठवणूक सुधारेल आणि पशु उत्पादन क्षमता वाढेल. यामुळे पशुपालकांचे आर्थिक उत्पन्न स्थिर होईल आणि ग्रामीण भागात उद्योजकतेची नवी लाट निर्माण होईल.
संपर्क आणि अंमलबजावणी
तर शेतकरी तसेच पशुपालक बांधवांनो या महत्वाकांक्षी मुरघास संयंत्र वाटप योजना चा लाभ घेण्यासाठी पात्र पशुपालक आणि शेतकरी समूह गटांनी जिल्हा उपआयुक्त, पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय यांच्या कार्यालयाशी संपर्क साधावा. सर्व अटी व शर्ती पूर्ण करून अर्ज सादर करावा. शासनाने या योजनेची प्रभावी अंमलबजावणी करण्यासाठी सर्व तयारी केली असून, जास्तीत जास्त लाभार्थ्यांनी याचा फायदा घ्यावा, असे आवाहन पशुसंवर्धन विभागातर्फे करण्यात आले आहे. तसेच शासनाच्या विविध योजनांची अद्ययावत माहिती मिळविण्यासाठी आपल्या कामाची बातमी वेबसाइटला नियमित भेट देत राहा.
माहितीचा अधिकृत स्रोत: जिल्हा माहिती कार्यालय, पुणे<