वाढते शेतमजुरीचे दर बघून शेतकरी हवालदिल

सध्या शेती करणे हा उद्योग न राहता एक जोखमीचा जुगार बनला आहे. निसर्गाची लहरबाजी शेतकऱ्याला कधी अतिवृष्टीने, तर कधी दुष्काळाने छळत असते. या अनिश्चिततेच्या सावटाखालीही, प्रत्येक हंगामात शेतकरी नव्या आशेने, प्रत्येक संकटाला सामोरा जाऊन, जीव टाकून शेती करतो. मात्र, या हिमतीच्या भावनेवर आता एक नवीन आणि गंभीर संकट कोसळले आहे – ते म्हणजे **वाढते शेतमजुरीचे दर**. हे दर केवळ खर्च वाढवत नाहीत, तर शेतीच्या अस्तित्वालाच प्रश्नचिन्ह लावत आहेत.

खरीपच्या कापणीतले काटे

सद्यस्थितीत खरीप हंगामाची कापणी सुरू आहे. शेतकरी टोमॅटो, कोबी, फुलकोबी, फुले, चवळी, मिरचीसारखी पिके कापणीच्या टप्प्यात आणत आहेत. मात्र, या आनंदात मुरड घालणारी घटना म्हणजे बाजारभावांची हलाखी. पिकांना योग्य भाव मिळत नसतानाही, शेतकऱ्यांना **वाढते शेतमजुरीचे दर** भरावे लागत आहेत. सध्या, पुरुष मजुरांना दिवसाला ७०० ते ८०० रुपये तर महिला मजुरांना ५०० ते ५५० रुपये द्यावे लागत आहेत. या **वाढते शेतमजुरीचे दर** शेतकऱ्यांच्या खिशावर जबरदस्त ताण टाकत आहेत, अगदी तोट्यातही काम करावे लागण्याची वेळ आली आहे.

मजुरांची अवकळा आणि ठेक्यांचा प्रभाव

बाजारभावाचा निश्चित ठराव नसल्यामुळे आणि **वाढते शेतमजुरीचे दर** द्यावे लागल्यामुळे, मजुरांची तीव्र कमतरता निर्माण झाली आहे. भरपूर पैसे देऊनही मजूर सहज उपलब्ध होत नाहीत. या कमतरतेचे एक प्रमुख कारण म्हणजे मजुरांचे ठेके, जसे की बनकरफाटा येथील. या ठिकाणी विविध गावांतील मजूर जमतात आणि स्वतःच त्यांच्या रोजीचे दर ठरवतात. या सामूहिक सौदेबाजीमुळे **वाढते शेतमजुरीचे दर** आणखी चढतात आणि शेतकऱ्यांना ते मान्य करण्याशिवाय पर्याय उरत नाही. माळशेज परिसरातून घाटमाथा, कोपरे मांडवे सारख्या आदिवासी गावांतून किंवा अकोले तालुक्यातून मजूर आणावे लागतात, ज्यामुळे वाहतूक आणि व्यवस्थापनाचा अतिरिक्त खर्च आणि त्रास होतो.
वाढते शेतमजुरीचे दर बघून शेतकरी हवालदिल

शेतकऱ्यांची अडचणीत अडकलेली शेती

**वाढते शेतमजुरीचे दर** आणि मजुरांची अभाव या दुहेरी समस्येमुळे शेतकरी पूर्णपणे अडचणीत सापडला आहे. भाव कमी आणि मजुरी जास्त या दुचाकीवर शेतकऱ्याला संतुलन साधता येत नाही. कमी पगारावर काम करण्यासाठी कोणीही मजूर तयार नसल्यामुळे शेती कशी करावी, हा गंभीर प्रश्न पडून आहे. या आर्थिक ताणामुळे शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे. काही ठिकाणी जास्त पैसे दिले तरीही मजूर यायला तयार नसतात. या सर्वांमुळे शेतीची अत्यावश्यक कामेही वेळेत पूर्ण होत नाहीत. कापणी, वीट, रोपे लावणे अशी कामे वेळच्या मर्यादेत झाली नाहीत तर पिकांचा नाश होण्याची भीती असते. अशा परिस्थितीत शेतकऱ्यांसमोर ‘काय करावे आणि काय करू नये’ हा द्वंद्व निर्माण झाला आहे.

कुटुंबाचे श्रम: मजुरीच्या भाराखाली

मजुरांच्या तुटवड्यामुळे आणि **वाढते शेतमजुरीचे दर** परवडत नसल्यामुळे, माळशेज परिसरातील एक गंभीर बदल दिसून येत आहे. जवळपास सर्व गावांमध्ये शेतकऱ्यांच्या कुटुंबातील सदस्य – पुरुष, स्त्रिया आणि मुलेदेखील – स्वतःच शेतात काम करताना दिसतात. हे केवळ शारीरिकदृष्ट्या कठीण नाही, तर त्यामुळे घरच्यांच्या इतर शक्यता आणि शिक्षणावरही परिणाम होतो. **वाढते शेतमजुरीचे दर** कुटुंबाच्या मोफत श्रमावर अवलंबून राहण्यास भाग पाडत आहेत. मजूर कमी उपलब्ध असल्याने शेतकऱ्यांना शेतीची कामे करण्यात अनेक अडचणींना तोंड द्यावे लागते – कामे उशिरा सुरू होणे, गती कमी असणे आणि अधिक थकवा येणे हे केवळ काही समस्यांचे नमुने आहेत.

आकड्यांची कहाणी: वाढीचे भयानक प्रमाण

गेल्या वर्षाशी तुलना केल्यास सध्याच्या **वाढते शेतमजुरीचे दर** किती भयावह आहेत हे स्पष्ट होते. गेल्या वर्षी सरासरी मजुरी सुमारे ४०० रुपये होती. आता ती ५५० रुपयांपर्यंत पोहोचली आहे. याचा अर्थ गेल्या एका वर्षातच मजुरीच्या दरात साधारण ३५ टक्क्यांइतकी वाढ झाली आहे! शेतकरी शंकर हाडवळे यांच्या शब्दात, “भांडवली खर्चही याच वेळी वाढला आहे. सध्या पिकांना बाजारभाव मनासारखे नाहीये. बाजार चांगला असेल तर मजूर घेऊन शेती करणे परवडते, पण आताचे भाव असेच राहिले तर मजूर घेऊन शेती करणे शक्य नाही.” हे विधान संपूर्ण परिस्थितीचे सार आहे – भाव स्थिर किंवा कमी, तर मजुरीचा खर्च आकाशाला भिडलेला.

शाश्वत उपायांची गरज

**वाढते शेतमजुरीचे दर** ही समस्या केवळ आर्थिक नाही; ती शेतीच्या भवितव्याला धोका निर्माण करणारी आहे. या संकटावर मात करण्यासाठी केवळ तात्पुरते उपाय पुरेसा नाहीत. दीर्घकालीन उपाय हवेत. यात बाजारपेठेची स्थिरता आणि शेतकऱ्याला योग्य भाव मिळण्याची हमी (किमान समर्थन भावाचा प्रभावी अंमलबजावणी) महत्त्वाची आहे. शेतीत यंत्रीकरणाचा अधिक वापर करून मानवी श्रमावरचे अवलंबन कमी करता येईल. शाश्वत शेती पद्धतींचा अवलंब करून उत्पादनखर्च कमी करणे गरजेचे आहे. तसेच, ग्रामीण भागातील रोजगाराचे पर्याय वाढवून मजुरांच्या एकाधिकाराला आळा घालता येईल. शेतकऱ्यांना सहकार्याने काम करण्यासाठी प्रोत्साहन देणे आणि मजुरांच्या किमतीचे नियमन करण्यासाठी व्यवस्था करणे हेही महत्त्वाचे पावले ठरू शकतात.

**वाढते शेतमजुरीचे दर** हा फक्त शेतकऱ्याचा प्रश्न नाही; तो देशाच्या अन्नसुरक्षेचा प्रश्न आहे. जर शेती अशा अडचणीत सापडली तर पिकांचे उत्पादन कमी होईल, अन्नधान्याचे दाम वाढतील आणि शेवटी सर्व नागरिकांना त्याची किंमत मोजावी लागेल. म्हणून, ही समस्या ऐरणीवरच सोडवणे गरजेचे आहे. शेतकऱ्याला न्याय्य मोबदला मिळाला पाहिजे, मजुरांना योग्य वेतन मिळाले पाहिजे आणि शेती हा व्यवसाय टिकवून ठेवण्यासाठी सर्वांनी मिळून प्रयत्न केले पाहिजेत. अन्न देणाऱ्या शेतकऱ्याच्या हाताला बळ आणि त्याच्या मनाला आशा दिल्याशिवाय देशाचे भवितव्य उज्ज्वल होऊ शकत नाही.

ही बातमी तुमच्या मित्रांना पाठवा

Leave a Comment