घरकुल योजना अर्ज कसा करावा? संपूर्ण मार्गदर्शन
महाराष्ट्रातील आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल, बेघर आणि कच्च्या घरात राहणाऱ्या कुटुंबांना स्वतःचे पक्के घर उभारण्यासाठी केंद्र व राज्य शासनामार्फत विविध घरकुल योजना राबवल्या जातात. ग्रामीण भागात ग्रामपंचायत व पंचायत समितीमार्फत तर शहरी भागात ऑनलाईन पोर्टलद्वारे अर्ज प्रक्रिया पूर्ण केली जाते. पात्र लाभार्थ्यांना घराच्या बांधकामासाठी थेट त्यांच्या बँक खात्यात आर्थिक अनुदान दिले जाते.
प्रमुख घरकुल योजना आणि मिळणारा आर्थिक लाभ
महाराष्ट्रात प्रामुख्याने खालील प्रमुख योजनांतर्गत घरकुल दिले जाते:
* प्रधानमंत्री आवास योजना (PMAY-G/U): सर्व आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल (EWS) आणि गरीब कुटुंबांसाठी. यामध्ये घर बांधणीसाठी सर्वसाधारण (मैदानी) भागात ₹१,२०,००० तर डोंगराळ किंवा दुर्गम भागात ₹१,३०,००० चे आर्थिक सहाय्य दिले जाते.
* रमाई आवास योजना: अनुसूचित जाती (SC) आणि नवबौद्ध प्रवर्गातील बेघर कुटुंबांसाठी.
* शबरी आवास योजना: अनुसूचित जमाती (ST) म्हणजेच आदिवासी बांधवांसाठी विशेष योजना.
अतिरिक्त आर्थिक लाभ:
* शौचालय बांधकामासाठी मदत: स्वच्छ भारत मिशनअंतर्गत घरकुलासोबतच शौचालय बांधण्यासाठी स्वतंत्र ₹१२,००० दिले जातात.
* मनरेगा मजुरी (MGNREGA): घरकुलाच्या कामासाठी अकुशल मजुरी म्हणून ९० ते ९५ दिवसांचा रोजगार (रोजगार हमी योजनेतून) बँक खात्यात थेट जमा होतो.
घरकुल योजनेसाठी पात्रतेचे निकष (Eligibility)
अर्जदार कुटुंबाने खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
* अर्जदार हा महाराष्ट्र राज्याचा कायमस्वरूपी रहिवासी असावा.
* अर्जदाराच्या किंवा त्याच्या कुटुंबातील कोणत्याही सदस्याच्या नावावर भारतात कुठेही पक्के घर नसावे.
* कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न शासनाने ठरवून दिलेल्या आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांच्या (EWS) मर्यादेत असावे (ग्रामीण भागासाठी वार्षिक उत्पन्न ₹३ लाखांपर्यंत असावे).
* अर्जदाराने यापूर्वी केंद्र किंवा राज्य सरकारच्या कोणत्याही गृहनिर्माण अथवा घरकुल योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
आवश्यक कागदपत्रांची यादी (Documents Required)
अर्ज सादर करताना खालील कागदपत्रांच्या स्पष्ट छायांकित प्रती (Xerox) जोडाव्यात:
* ओळख व पत्त्याचा पुरावा: आधार कार्ड, मतदार ओळखपत्र आणि रेशन कार्ड.
* उत्पन्नाचा दाखला: सक्षम प्राधिकरणाने (तहसीलदार किंवा अधिकृत महसूल अधिकारी) दिलेला चालू आर्थिक वर्षाचा उत्पन्नाचा दाखला.
* जातीचा दाखला: नामांकित योजनांचा (उदा. रमाई किंवा शबरी आवास योजना) लाभ घेण्यासाठी आवश्यक.
* जागेचा पुरावा: स्वतःच्या जागेचा किंवा सध्याच्या कच्च्या घराचा ७/१२ उतारा, मालमत्ता पत्रक (Property Card) किंवा ग्रामपंचायतीचा नमुना न्युंबर ८ (८-अ).
* बँक तपशील: बँक पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत (बँक खाते आधार कार्डशी लिंक असणे अनिवार्य आहे).
* शपथपत्र (Affidavit): स्वतःचे पक्के घर नसल्याबाबत आणि योजनेच्या अटी मान्य असल्याचे हमीपत्र.
* मनरेगा जॉब कार्ड: ग्रामीण भागातील मजुरीचा लाभ घेण्यासाठी (उपलब्ध असल्यास).
ग्रामीण भागासाठी ऑफलाइन घरकुल योजना अर्ज प्रक्रिया (Step-by-Step)
ग्रामीण भागातील नागरिकांनी खालील पायऱ्यांनुसार ग्रामपंचायतीमध्ये अर्ज करावा:
* घरकुल योजना अर्ज मिळवा: तुमच्या गावातील ग्रामपंचायत कार्यालयात किंवा पंचायत समिती (BDO) कार्यालयात जाऊन ‘घरकुल योजना अर्ज फॉर्म’ मोफत मिळवा.
* वैयक्तिक माहिती भरा: अर्जामध्ये कुटुंबाच्या प्रमुखाचे नाव, संपूर्ण पत्ता, जन्मतारीख, जात आणि चालू मोबाईल नंबर अचूक नोंदवा.
* बँक व जागेचा तपशील: बँक खाते क्रमांक, IFSC कोड तसेच ज्या जागेवर घर बांधायचे आहे त्या जागेचा ७/१२ उतारा किंवा नमुना नं. ८ मधील मालमत्ता क्रमांक नोंदवा.
* कागदपत्रे जोडून जमा करा: अर्जासोबत आवश्यक सर्व कागदपत्रे जोडून तो ग्रामसेवक किंवा ग्रामविकास अधिकाऱ्याकडे जमा करा आणि त्यांच्याकडून स्वाक्षरी झालेली पोहोच पावती (Receipt) नक्की घ्या.
शहरी भागासाठी ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया (PMAY-U)
शहरी भागातील नागरिक स्वतः किंवा जवळच्या महा-ई-सेवा (CSC) केंद्रात जाऊन खालीलप्रमाणे ऑनलाईन अर्ज करू शकतात:
| टप्पा (Step) | प्रक्रियेचे नाव | सविस्तर माहिती |
|---|---|---|
| टप्पा १ | पोर्टलला भेट देणे | प्रधानमंत्री आवास योजनेच्या अधिकृत पोर्टलला (pmaymis.gov.in) भेट द्या. |
| टप्पा २ | Citizen Assessment | मुख्य पानावर असणाऱ्या ‘Citizen Assessment’ पर्यायावर क्लिक करून योग्य श्रेणी निवडा. |
| टप्पा ३ | आधार पडताळणी | तुमचा आधार क्रमांक आणि आधारवरील नाव अचूक भरून ‘Check’ वर क्लिक करा. |
| टप्पा ४ | मुख्य अर्ज भरणे | उघडलेल्या फॉर्ममध्ये राज्य, जिल्हा, शहर, कुटुंबातील सदस्यांची माहिती व सध्याचा पत्ता नोंदवा. |
| टप्पा ५ | बँक व उत्पन्न नोंदवणे | बँक खात्याचा अचूक तपशील आणि कुटुंबाचे एकूण वार्षिक उत्पन्न प्रविष्ट करा. |
| टप्पा ६ | फॉर्म सबमिट करणे | भरलेली माहिती तपासून कॅप्चा (Captcha) कोड टाका आणि ‘Save’ वर क्लिक करा. |
| टप्पा ७ | अर्ज क्रमांक सेव्ह करणे | मिळालेला Assessment ID (अर्ज क्रमांक) सुरक्षित लिहून ठेवा किंवा त्याची प्रिंट काढून ठेवा. |
निधी वितरणाचे ४ टप्पे (Fund Instalments)
मंजुरी मिळाल्यानंतर अनुदानाची रक्कम थेट बँक खात्यात (DBT द्वारे) खालीलप्रमाणे ४ हप्त्यांमध्ये जमा केली जाते:
* पहिला टप्पा (मंजुरी मिळाल्यावर): काम सुरू करण्यासाठी साधारण ₹१५,०००.
* दुसरा टप्पा (जोत्याचे बांधकाम): पाया किंवा प्लिंथ लेव्हल (Plinth Level) पूर्ण झाल्यावर साधारण ₹४५,०००.
* तिसरा टप्पा (भिंती व छत): लिंटेल व छताचे (Roof Level) काम पूर्ण झाल्यावर साधारण ₹४०,०००.
* चौथा टप्पा (पूर्ण बांधकाम): प्लास्टर, रंगकाम आणि शौचालय बांधकाम पूर्ण झाल्यावर उर्वरित रक्कम.
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)