कृषी अभ्यास दौऱ्यासाठी शेतकऱ्यांचा पहिला गट विदेशी रवाना झाल्याने महाराष्ट्रातील कृषी क्षेत्रात एक नवीन उत्साह निर्माण झाला आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागाने शेतकऱ्यांच्या ज्ञानवृद्धीसाठी आणि आधुनिक शेती तंत्रज्ञानाच्या अभ्यासासाठी “शेतकरी परदेश अभ्यास दौरा योजना” सुरू केली आहे. या योजनेच्या माध्यमातून शेतकरी परदेशातील प्रगत कृषी पद्धतींचा प्रत्यक्ष अनुभव घेऊ शकतात, ज्यामुळे त्यांच्या शेतीत नवनवीन बदल घडवता येतील. 2025-26 या वर्षात एकूण तीन असे दौरे नियोजित आहेत, ज्यात युरोप, इस्राएल आणि आशियाई देशांचा समावेश आहे. या दौऱ्यांद्वारे शेतकरी केवळ तंत्रज्ञानच नव्हे तर कृषी व्यवस्थापन आणि विपणनाच्या विविध पैलूंचा अभ्यास करतील. या योजनेची सुरुवात ही शेतकऱ्यांसाठी एक मोठी संधी आहे, ज्यामुळे राज्यातील शेती अधिक उत्पादक आणि शाश्वत होण्यास मदत होईल. कृषी विभागाने या योजनेची अंमलबजावणी प्रभावीपणे करण्यासाठी सर्व तयारी पूर्ण केली आहे, ज्यामुळे शेतकरी परदेशातील अनुभव घेऊन परत येतील आणि इतर शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करतील.
अभ्यास दौऱ्याच्या पहिल्या टप्प्यातील देश आणि वेळापत्रक
महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी नियोजित असलेल्या परदेश अभ्यास दौऱ्यांमध्ये मलेशिया, व्हिएतनाम आणि फिलिपाईन्स या तीन देशांचा एकत्रित दौरा प्रथम सुरू झाला आहे. या दौऱ्याचे वेळापत्रक अतिशय काळजीपूर्वक तयार करण्यात आले आहे, ज्यात शेतकरी या देशांतील विविध कृषी क्षेत्रांचा दौरा करतील. दिनांक 17 जानेवारी 2026 रोजी हा दौरा सुरू झाला, ज्यात शेतकरी पुणे येथून मुंबई मार्गे पुढील प्रवासासाठी रवाना झाले. कृषी अभ्यास दौऱ्यासाठी शेतकऱ्यांचा पहिला गट विदेशी रवाना होण्यापूर्वी सर्व आवश्यक तयारी पूर्ण करण्यात आली होती, ज्यात व्हिसा, प्रवास व्यवस्था आणि आरोग्य तपासणीचा समावेश आहे. या दौऱ्यात शेतकरी आधुनिक शेतीच्या विविध पद्धतींचा अभ्यास करतील, जसे की संरक्षित शेती आणि कृषी प्रक्रिया उद्योग. हे देश आशियाई भागातील असल्याने त्यांच्या कृषी व्यवस्थेत महाराष्ट्रातील हवामान आणि मातीशी साम्य असू शकते, ज्यामुळे शेतकऱ्यांना हे ज्ञान प्रत्यक्ष लागू करता येईल. कृषी विभागाने या दौऱ्याचे नियोजन असे केले आहे की शेतकरी केवळ पाहणीच नव्हे तर तज्ज्ञांशी चर्चा करून अधिक माहिती मिळवतील.
दौऱ्यातील सहभागी आणि त्यांचे योगदान
या परदेश अभ्यास दौऱ्यात राज्यातील 15 प्रगतशील शेतकरी सहभागी आहेत, जे त्यांच्या क्षेत्रातील उत्कृष्ट कामगिरीसाठी निवडले गेले आहेत. या शेतकऱ्यांसोबत कृषी विभागाचा एक अधिकारी आणि एक प्रवासी कंपनीचा प्रतिनिधी देखील आहे, ज्यामुळे दौऱ्याची व्यवस्था सुरळीत चालेल. दौऱ्याच्या सुरुवातीला कृषी मंत्री दत्तात्रय भरणे यांनी व्हिडिओ कॉलद्वारे शेतकऱ्यांशी संवाद साधला आणि त्यांना शुभेच्छा दिल्या. त्यांनी शेतकऱ्यांना परदेशातील आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करून तो राज्यातील इतर शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवण्याचे आवाहन केले. अशा प्रकारच्या दौऱ्यांमुळे शेतकरी केवळ वैयक्तिक स्तरावर नव्हे तर समुदाय स्तरावर बदल घडवू शकतात. कृषी अभ्यास दौऱ्यासाठी शेतकऱ्यांचा पहिला गट विदेशी रवाना झाल्याने महाराष्ट्रातील कृषी क्षेत्रात एक सकारात्मक वातावरण निर्माण होत आहे.
दौऱ्यात मिळणारे ज्ञान आणि त्याचे फायदे
कृषी अभ्यास दौऱ्यासाठी शेतकऱ्यांचा पहिला गट विदेशी रवाना झाल्यानंतर त्यांना मलेशिया, व्हिएतनाम आणि फिलिपाईन्समध्ये आधुनिक शेती पद्धतींचा प्रत्यक्ष अभ्यास करण्याची संधी मिळेल. या दौऱ्यात शेतकरी संरक्षित शेती, जसे की ग्रीनहाऊस आणि हायड्रोपोनिक्स सारख्या तंत्रज्ञानांचा बारकाईने निरीक्षण करतील. तसेच, कृषी प्रक्रिया उद्योगात उत्पादनाचे मूल्यवर्धन कसे होते, याचे ज्ञान मिळेल, ज्यामुळे शेतकरी त्यांच्या उत्पादनांना अधिक मूल्य देऊ शकतील. निर्यातक्षम उत्पादन तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करून शेतकरी आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेसाठी तयार उत्पादने कशी तयार करावीत, हे शिकतील. या देशांतील कृषी व्यवस्थापन आणि विपणन व्यवस्थेचा अभ्यास करून शेतकरी महाराष्ट्रातील शेतीत सुधारणा घडवू शकतील. हे सर्व अनुभव राज्यातील शेतीला अधिक उत्पादनक्षम आणि शाश्वत बनवण्यास मदत करतील, ज्यामुळे शेतकऱ्यांच्या उत्पन्नात वाढ होईल आणि कृषी क्षेत्राचा विकास होईल. कृषी विभागाने या दौऱ्याचे महत्त्व ओळखून शेतकऱ्यांना पूर्ण सहकार्य देण्याचे ठरवले आहे.
योजनेची पुनरुज्जीवन आणि त्याचे महत्त्व
महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागाने “शेतकरी परदेश अभ्यास दौरा योजना” ची अंमलबजावणी पुन्हा प्रभावीपणे सुरू केली आहे, जी 2019 नंतर प्रथमच आयोजित करण्यात येत आहे. या योजनेच्या पुनरुज्जीवनामुळे शेतकरी आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील शेती तंत्रज्ञानाची माहिती मिळवू शकतील. कृषी अभ्यास दौऱ्यासाठी शेतकऱ्यांचा पहिला गट विदेशी रवाना होण्यापूर्वी विभागाने सर्व आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण केल्या होत्या, ज्यात शेतकऱ्यांची निवड आणि दौऱ्याचे नियोजन समाविष्ट आहे. या उपक्रमामुळे राज्यातील शेती विकासाला नवी दिशा मिळेल, असा विश्वास कृषी विभागाने व्यक्त केला आहे. शेतकरी परदेशातील अनुभव घेऊन परत येतील आणि त्याचे फायदे इतर शेतकऱ्यांना मिळवून देतील, ज्यामुळे एकूण कृषी क्षेत्रात सकारात्मक बदल घडतील. ही योजना शेतकऱ्यांना प्रोत्साहन देणारी आहे, ज्यामुळे ते अधिक नाविन्यपूर्ण शेतीकडे वळतील.
भविष्यातील दौरे आणि अपेक्षा
2025-26 या वर्षात नियोजित असलेल्या तीन परदेश अभ्यास दौऱ्यांपैकी पहिला दौरा यशस्वी झाल्यानंतर पुढील दौरे युरोप आणि इस्राएलसाठी आयोजित करण्यात येतील. या दौऱ्यांद्वारे शेतकरी विविध देशांतील कृषी तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करतील, ज्यामुळे महाराष्ट्रातील शेतीत विविधता येईल. कृषी अभ्यास दौऱ्यासाठी शेतकऱ्यांचा पहिला गट विदेशी रवाना झाल्याने इतर शेतकरी देखील या योजनेचा लाभ घेण्यास उत्सुक झाले आहेत. कृषी विभागाने या योजनेची जाहिरात करून अधिक शेतकऱ्यांना सहभागी करण्याचे ठरवले आहे. या दौऱ्यांचे फायदे दीर्घकाळ टिकणारे असतील, जसे की उत्पादन वाढ आणि निर्यात वाढ. शेतकरी परदेशातील विपणन व्यवस्थेचा अभ्यास करून महाराष्ट्रातील बाजारपेठा मजबूत करतील. कृषी मंत्री दत्तात्रय भरणे यांच्या मार्गदर्शनाने ही योजना अधिक प्रभावी होईल, ज्यामुळे राज्यातील कृषी क्षेत्रात क्रांती घडेल.
शेतकऱ्यांच्या विकासासाठी सरकारी प्रयत्न
कृषी अभ्यास दौऱ्यासाठी शेतकऱ्यांचा पहिला गट विदेशी रवाना होणे हे महाराष्ट्र शासनाच्या शेतकरी विकासाच्या प्रयत्नांचे एक उदाहरण आहे. कृषी विभागाने ही योजना राबवून शेतकऱ्यांना आधुनिक ज्ञान देण्याचा प्रयत्न केला आहे. या दौऱ्यात सहभागी शेतकरी राज्यातील इतर शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणास्रोत ठरतील, ज्यामुळे ज्ञानाचे वितरण होईल. दौऱ्याच्या प्रारंभी मंत्र्यांनी केलेल्या आवाहनानुसार शेतकरी हे ज्ञान सामायिक करतील. ही योजना 2019 नंतरची पहिली असल्याने तिचे महत्त्व अधिक आहे, कारण यामुळे शेतकरी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर स्पर्धा करण्यास तयार होतील. कृषी प्रक्रिया आणि निर्यात तंत्रज्ञानाच्या अभ्यासामुळे शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढेल आणि अर्थव्यवस्था मजबूत होईल.