राज्य सरकारच्या कृषीसमृद्धी योजनेंतर्गत ट्रॅक्टर चालित रुंद-सरी वरंबा (BBF — Bed and Border/Multiple Row Planter) साठी शेतकर्यांना विक्री किमतीच्या ५०% अनुदान देण्यात येते. या अनुदानाद्वारे एकूण प्रति यंत्र अंदाजे जास्तीतजास्त ₹70,000 पर्यंतच्या यंत्रासाठी 50% अनुदान (उदा. ₹70,000 वर 50% = ₹35,000) किंवा योजनेंतर्गत कायमच्या अधिकृत मर्यादा प्रमाणे निधी दिला जातो. (प्रत्यक्ष मर्यादा व रक्कम स्थानिक जाहीरनाम्यानुसार बदलू शकते.)
(नोट: प्रत्यक्ष किमती/मर्यादा/रकमेसाठी स्थानिक कृषि कार्यालय किंवा MahaDBT जाहीरनामे तपासा.)
2. कोण लाभार्थी होऊ शकतो?
- वैयक्तिक शेतकरी (जमीन नावावर किंवा कुटुंबातल्या इतर सदस्यांच्या नावावर ट्रॅक्टर असल्यास).
- शेतकरी गट (SHG/कृषिक गट) किंवा शेतकरी उत्पादन कंपन्या.
- कृषि क्षेत्रात कार्यरत शेतकरी-उत्पादक संस्था (FPO/Producer Company) ज्या ट्रॅक्टर-संचालित BBF यंत्र वापरतील.
3. अनुदानाची स्वरूप आणि एकंदर आराखडा
- अनुदानाचा टक्का: 50% (स्त्रोताच्या घोषणेनुसार).
- यंत्र खरेदी किंमतीच्या 50% पर्यंत अनुदान; शासनाच्या अधिकृत सूचीप्रमाणे जास्तीतजास्त मर्यादा लागू होऊ शकते (उदा. ₹70,000 पर्यंतची किंमत असल्यानंतर 50% = ₹35,000 अनुदान).
- सरकारने एकूण निधी (उदा. ₹175 कोटी) त्या कार्यक्रमासाठी राखून ठेवलेले असू शकते (प्रादेशिक वाटप जाहीरनामा पाहावे).
4. अटी व शर्ती (मुख्य मुद्दे)
- अर्जदाराचे नावावर किंवा कुटुंबातील इतर सदस्यांच्या नावावर ट्रॅक्टर असणे आवश्यक आहे (किंवा शेतकरी गटाच्या नावावर इतर सदस्यांच्या नावाने ट्रॅक्टर असू शकतो).
- शेतकरी/गटाने BBF यंत्र खरेदी करणे आवश्यक — केवळ वापरासाठी भाड्याने घेणाऱ्यांना बहुतेक वेळा प्राथमिकता मिळत नाही.
- कृषि यंत्रीकरण योजनेंतर्गत मिळणाऱ्या अनुदानासाठी ऑथोराइज्ड विक्रेता/मॉडेल्स ची यादी शासन जाहीर करते — ती तपासावी.
- स्थल तपासणी (physical inspection) व औजार-प्रमाणे पूर्वसन्मती आवश्यक असू शकते.
- एकदा निवड झाल्यावर अनुदान थेट DBT (डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर) द्वारे लाभार्थ्याच्या बँक खात्यात जमा केले जाते — त्यामुळे खात्याची माहिती अचूक द्यावी.
5. आवश्यक कागदपत्रे (साधारण)
अर्ज प्रक्रियेत स्थानिक फरक असू शकतो; खाली दिलेली यादी सर्वसामान्य आहे — स्थानिक जाहीरनाम्यानुसार आणखी कागद मागवले जाऊ शकतात.
- आधार कार्ड (अधिकृत) — फोटो सह.
- जमीनदाराचे प्रमाण/कृषी जमीन नोंदी (7/12 extract किंवा equivalent).
- पॅन कार्ड (काही ठिकाणी).
- बँक खाते तपशील (IFSC, खाते क्रमांक) — DBT साठी.
- ट्रॅक्टरचे मालकी कागद (RC/चालक नाव) — जर ट्रॅक्टर आधीपासून असला तर.
- शेतकरी गट असलेल्यांसाठी गटाची प्रमाणपत्रे/नोंदणी कागद.
- विक्री पावती /quotation (जर यंत्र विकत घेतले असेल तर).
- पासपोर्ट साईझ फोटो.
- संपर्क क्रमांक, ईमेल व इतर माहिती.
- स्थानिक कृषी विभागाचे इतर विनंतीनुसार कागद.
6. स्टेप-बाय-स्टेप ऑनलाईन अर्ज प्रक्रिया (MahaDBT पोर्टल)
पुढे दिलेली प्रक्रिया MahaDBT (महाराष्ट्र राज्य डिजिटल बीटी) सारख्या पोर्टलवरून अर्ज करण्याच्या सर्वसामान्य टप्प्यांची आहे. स्थानिक जिल्हा/विभाग जाहीरनामा व फरम्यान वेगळे असू शकतात — तो नक्की वाचा.
स्टेप 1 — तयार करा: आवश्यक माहिती व कागदपत्रे जमा करा
- वर दिलेली सर्व कागदपत्रे स्कॅन करून JPG/PDF स्वरूपात तयार ठेवा.
- आधार कार्ड, जमीन/7/12, बँक पासबुकचा प्रथम पानासह IFSC व खाते क्रमांक स्कॅन करा.
- विक्री पावती/quotation (जर यंत्र खरेदी केले असेल) किंवा विक्रेत्याचे तपशील असतील तर तो.
स्टेप 2 — MahaDBT पोर्टल वर जा
- वेब ब्राउझर उघडा आणि MahaDBT पोर्टल (महाराष्ट्र सरकारचे DBT पोर्टल) उघडा. (बदलांमुळे URL बदलू शकतो — सरकारी संकेतस्थळ/कृषी विभाग लिंकवरून जाऊन अधिकृत प्रवेश पहा.)
- पोर्टलच्या होमपेजवर ‘Sign Up’ / ‘Register’ किंवा ‘Login’ पर्याय असेल.
स्टेप 3 — नोंदणी (Register) करा (जर आधी नसेल तर)
- मोबाइल नंबर व ई-मेल द्या, OTP द्वारे सत्यापन करा.
- आधार नंबर/आधार-ओटीपी द्वारे आधार लिंकिंग करावी (काही वेळा आवश्यक).
- खाते तयार केल्यानंतर आपल्या प्रोफाइलमध्ये पूर्ण पत्ता, शेतकरी माहिती, जमीन माहिती भरावी.
स्टेप 4 — स्कीम शोधा आणि Apply करा
- पोर्टलमध्ये Schemes/Programs सेक्शनमध्ये जा.
- “BBF / Tractor operated planter / Agricultural Implements” किंवा “Agricultural Mechanization” या विभागात शोधा.
- योजना नावावर क्लिक करून ‘Apply’ बटन दाबा.
स्टेप 5 — अर्ज फॉर्म भराः
- वैयक्तिक माहिती: नाव, पत्ता, आधार, संपर्क.
- कृषी माहिती: जमीन रकबा, पिक प्रकार, ट्रॅक्टर तपशील (नाव, RC नंबर) — जर लागू असेल.
- यंत्र खरेदीची माहिती: विक्रेता नाव, मॉडेल, किंमत, खरेदी तारीख (जर खरेदी केली असेल तर).
- बँक खाते व IFSC तपशील — DBT साठी.
स्टेप 6 — कागदपत्रे अपलोड करा
- आधी तयार केलेली स्कॅन फाईल्स अर्जाच्या निर्देशानुसार अपलोड करा (उदा. 1 MB पेक्षा कमी/निर्दिष्ट फॉरमॅट).
- विक्री पावती /Quotation /Tractor RC /7/12 /आधार /बँक पासबुक इत्यादी अपलोड करा.
स्टेप 7 — जतन करा आणि सबमिट करा
- फॉर्म काळजीपूर्वक तपासा — सर्व माहिती अचूक असावी.
- Submit बटन दाबा. सबमिट केल्यानंतर अर्ज क्रमांक (Application ID) मिळेल — तो सुरक्षित ठेवा.
स्टेप 8 — अर्जाची प्रिंट/कॉपी ठेवा
- सबमिट केल्यावर अर्जाची PDF कॉपी/प्रिंट करा आणि आवश्यक असल्यास स्थानिक कृषी कार्यालयात देण्यासाठी ठेवा.
7. अर्ज केल्यानंतरचे टप्पे (Verification → Selection → DBT)
- प्रथम प्राथमिक पडताळणी (ऑनलाईन): पोर्टलवरुन आलेल्या फॉर्मची प्राथमिक कॉमप्लायन्स तपासणी.
- स्थल-तपासणी (Physical inspection): स्थानिक कृषी विभागाचे सहाय्यक अधिकारी/field staff तुमच्या शेत/ट्रॅक्टर/यंत्राची तपासणी करू शकतात.
- मॉडेल-विक्रेता तपासणी: विक्रेत्याची बिलं व प्रमाणपत्र बघितले जाऊ शकतात.
- निवड / मंजुरी: सर्व बाबींचे सत्यापन झाल्यावर अर्ज मंजूर केला जातो आणि अर्जदार निवडक लाभार्थी म्हणून घोषित केला जातो.
- अनुदान वितरण (DBT): अनुमोदनानंतर अनुदान रक्कम थेट तुमच्या नोंदवलेल्या बँक खात्यात जमा केली जाते — म्हणून खात्याची माहिती बरोबर द्यावी.
- नंतरचे फॉलो-अप: काही वेळा अनुदान आता-नंतरच्या टप्प्यात (उदा. आराखड्यांनुसार पहले/दुसरे हफ्ते) दिले जाते. स्थानिक अधिकारी कडून सूचना येतील.
8. महत्त्वाच्या टिप्स (प्रक्रियेत त्रुटी टाळण्यासाठी)
- MahaDBT वर नोंदणी करताना मोबाइल क्रमांक व आधार लिंक करा. OTP व आधार सत्यापन वेळोवेळी विचारले जाऊ शकते.
- बँक खाते अध्यक्षी/कुटुंबीय नावे अगदी सारखी असावी — DBT त्रुटी टाळण्यासाठी.
- प्रत्येक कागदपत्राचे स्कॅन क्लिअर असावे — अपलोड न झाल्यास अर्ज रिजेक्ट होऊ शकतो.
- स्थानिक कृषी तज्ञ/जिल्ला कृषी विकास अधिकारी (DADO) कडे जाणून घ्या — ते तुम्हाला योग्य विक्रेते आणि मंजूर मॉडेलची यादी देऊ शकतात.
- जर तुम्ही शेतकरी गटाद्वारे अर्ज करत असाल तर गटाची नोंदणी व सहिका (consent) कागद ठेवा.
9. लाभ आणि अपेक्षित परिणाम
- यंत्रसज्जतेमुळे लागवडीत वेळ व श्रम कमी होतो, उत्पादन क्षमता वाढते.
- BBF प्रकारच्या वरंबा यंत्रामुळे जल व्यवस्थापन, रोपण आणि पिक व्यवस्थापन सुलभ होते.
- अनुदानामुळे खरेदी खर्च कमी होतो व शेतकऱ्यांवर आर्थिक भार कमी पडतो.
10. सामान्य विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)
Q1. अनुदान किती प्रमाणात मिळेल?
A: जाहीरनाम्यानुसार साधारणतः विक्री किंमतीच्या 50% पर्यंत; परंतु जास्तीतजास्त मर्यादा शासन जाहीरनाम्यानुसार असते.
Q2. अर्ज कुठे करायचा?
A: MahaDBT पोर्टलवरून ऑनलाईन अर्ज करावा; काही ठिकाणी जिल्हास्तरीय कृषी कार्यालयातूनही अर्ज स्वीकारले जातात.
Q3. अनुदान किती वेळात मिळेल?
A: मंजुरी व तपासणीवर अवलंबून; सामान्यतः काही आठवडे ते काही महिने लागू शकतात.
Q4. ट्रॅक्टर नावे कशी असावी?
A: अर्जदाराच्या नावावर/कुटुंबातील सदस्याच्या नावावर किंवा शेतकरी गटाच्या नावावर ट्रॅक्टर असणे अपेक्षित आहे — स्थानिक नियम तपासा.
Q5. विक्रेत्याचे बिल नसेल तर काय?
A: नवखरेदीसाठी विक्रेत्याचे बिल/quotation आवश्यक असते; सेकंड-हँड खरेदीसाठी अतिरिक्त कागदपत्रांची आवश्यकता असू शकते.
Q6. DBT का महत्त्वाचे आहे?
A: अनुदान थेट लाभार्थ्याच्या बँक खात्यात येते; त्यामुळे पैसे सुरक्षित व ट्रेस करण्यायोग्य पद्धतीने येतात.
Q7. जर अर्ज नाकारला गेला तर काय?
A: नाकारण्याचे कारण तपासून त्यानुसार पुनरावलोकन/दुरुस्ती करून नव्याने अर्ज करता येतो. स्थानिक अधिकाऱ्यांकडून कारण जाणून घ्या.
Q8. शेतकरी गट/प्रोड्यूसर कंपनी अर्ज करु शकते का?
A: हो — नोंदणीकृत गट व संस्था पात्र असतात. गटाच्या नोंदणीचे कागद अनिवार्य.
11. निष्कर्ष आणि सल्ला
हा अनुदान प्रस्ताव शेतकरी-मित्रांसाठी अतिशय उपयोगी आहे — योग्य योजनांमुळे कमी खर्चात आधुनिक यंत्रसज्जता वापरता येते. तुम्ही अर्ज करण्यापूर्वी:
- स्थानिक जिल्हा कृषी कार्यालय/निवडणूक अधिकारी कडून अधिकृत जाहीरनामा व पात्रता तपासा.
- MahaDBT पोर्टलवर नोंदणी करून वरील स्टेप्स फॉलो करून अर्ज सबमिट करा.
- सर्व कागद अचूक स्कॅन करून ठेवा व Application ID सुरक्षित ठेवा.