**भारत निवडणूक आयोग (ECI)** द्वारे मतदार यादी पूर्णपणे अचूक, पारदर्शक आणि अद्ययावत करण्यासाठी वेळोवेळी विविध उपक्रम राबवले जातात. याच पार्श्वभूमीवर सध्या **SIR (Special Intensive Revision – विशेष सखोल पुनरावलोकन)** हा एक महत्त्वाचा उपक्रम राबवला जात आहे. मतदार यादीतील मृत, स्थलांतरित किंवा दुबार (डुप्लिकेट) नावे वगळणे आणि पात्र मतदारांची नोंदणी करणे हा या मोहिमेचा मुख्य उद्देश आहे. २०२६ मध्ये महाराष्ट्रासह देशातील विविध राज्यांत हा उपक्रम सुरू असून, सामान्यतः जून ते जुलै या कालावधीत (उदा. ३० जून ते २९ जुलै) ही गणना प्रक्रिया (Enumeration Period) राबवली जाते.
या मोहिमेत मतदारांना **Enumeration Form (गणना फॉर्म)** भरावा लागतो. हा फॉर्म भरण्यासाठी ऑफलाइन आणि ऑनलाइन अशा दोन्ही पद्धती उपलब्ध आहेत. या दोन्ही पद्धती आणि त्यासंबंधीच्या महत्त्वाच्या गोष्टींची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे.
## १. ऑफलाइन पद्धतीने SIR फॉर्म कसा भरावा?
ऑफलाइन प्रक्रिया प्रामुख्याने तुमच्या भागातील **BLO (Booth Level Officer)** म्हणजेच बूथ स्तरीय अधिकाऱ्यांमार्फत पूर्ण केली जाते.
### चरणबद्ध प्रक्रिया:
1. **BLO ची गृहभेट:** या मोहिमेदरम्यान BLO तुमच्या घरी येऊन ‘Enumeration Form’ च्या दोन प्रती देतात. या फॉर्ममध्ये तुमचे नाव, पत्ता, वय, EPIC (वोटर ID) नंबर आणि कुटुंबातील सदस्यांचे तपशील असतात.
2. **माहिती भरणे:** फॉर्ममधील सर्व तपशील काळजीपूर्वक तपासा आणि भरा. जर तुमचे किंवा तुमच्या आई-वडील, आजोबा-आजी यांचे नाव २००२ च्या मूळ SIR यादीत असेल, तर त्याचा संदर्भ आवर्जून नमूद करा.
3. **कागदपत्रे जोडणे:** फॉर्मसोबत ओळख आणि पत्त्याचा पुरावा म्हणून मतदार ओळखपत्र, आधार कार्ड किंवा रहिवासी पुराव्याची स्व-साक्षांकित (Self-attested) प्रत जोडा. त्यानंतर फॉर्मवर आपली स्वाक्षरी करा.
4. **फॉर्म जमा करणे:** भरलेला फॉर्म संबंधित BLO कडे परत सुपूर्द करा. BLO या माहितीची पडताळणी करून ती निवडणूक आयोगाच्या प्रणालीवर ऑनलाइन अपलोड करतील.
5. **स्टेटस ट्रॅकिंग:** तुमचा फॉर्म ऑनलाइन अपलोड झाला आहे की नाही, हे तपासण्यासाठी तुम्ही निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत पोर्टलला भेट देऊ शकता.
> **महत्त्वाची टीप:** जर BLO च्या भेटीदरम्यान तुम्ही घरी नसाल, तर तुम्ही हा SIR फॉर्म शेजाऱ्यांकडे किंवा जवळच्या मतदार मदत केंद्रात (Voter Facilitation Centre) किंवा ERO (Electoral Registration Officer) कार्यालयात जमा करू शकता.
>
## २. ऑनलाइन पद्धतीने SIR फॉर्म कसा भरावा?
जर तुम्हाला घरबसल्या किंवा स्वतः फॉर्म भरायचा असेल, तर निवडणूक आयोगाच्या https://voters.eci.gov.in या अधिकृत पोर्टलवरून तुम्ही ऑनलाइन अर्ज करू शकता.
### फॉर्म भरण्यापूर्वीच्या पूर्व-अटी (Prerequisites):
* तुमचा **EPIC (वोटर ID) नंबर** मोबाईल नंबरशी लिंक असणे अनिवार्य आहे. लिंक नसल्यास, आधी **Form-8** भरून मोबाईल नंबर त्वरित लिंक करा.
* आधार आधारित ई-साइन (Aadhaar e-Sign) करण्यासाठी मतदार ओळखपत्र आणि आधार कार्डवरील नाव जुळणे आवश्यक आहे.
* ई-साइनच्या OTP साठी तुमचा आधारशी लिंक असलेला मोबाईल चालू असावा.
### चरणबद्ध प्रक्रिया:
1. **पोर्टलला भेट द्या:** सर्वप्रथम voters.eci.gov.in या अधिकृत संकेतस्थळावर जा.
2. **पर्याय निवडा:** होमपेजवर असलेल्या **’Fill Enumeration Form’** या पर्यायावर क्लिक करा.
3. **लॉगिन करा:** तुमच्या नोंदणीकृत मोबाईल नंबर किंवा EPIC नंबरचा वापर करून लॉगिन करा आणि OTP द्वारे पडताळणी करा. (खाते नसल्यास आधी साइन अप करा).
4. **राज्य आणि मतदार कार्ड:** तुमचे राज्य (उदा. Maharashtra) निवडा, तुमचा EPIC नंबर टाका आणि ‘Search’ वर क्लिक करा.
5. **तपशील अद्ययावत करा:** स्क्रीनवर तुमचा आधीचा डेटा (Pre-filled Form) दिसेल. तो तपासा आणि आवश्यकतेनुसार अद्ययावत करा.
6. **Last SIR Mapping (२००२ यादी संदर्भ):** येथे तुम्हाला तीन पर्याय दिसतील:
* माझे नाव २००२ च्या SIR यादीत आहे.
* माझ्या आई/वडील/आजोबा-आजीचे नाव आहे.
* कोणाचेही नाव नाही.
तुमच्या लागू असलेल्या पर्यायाची निवड करा आणि संबंधित नाव व मतदार कार्डाचा तपशील भरा.
7. **इतर माहिती व दस्तऐवज:** तुमचा पत्ता, कुटुंबातील सदस्य आणि आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
8. **Preview आणि e-Sign:** भरलेल्या माहितीची पडताळणी (Preview) करा. त्यानंतर **Aadhaar-based e-Sign** चा पर्याय निवडून आधार नंबर टाका आणि आलेल्या OTP द्वारे फॉर्म सबमिट करा.
9. **पुष्टीकरण:** फॉर्म यशस्वीरीत्या सबमिट झाल्यावर तुम्हाला एक संदर्भ क्रमांक (Reference Number) मिळेल, ज्याद्वारे तुम्ही फॉर्मचे स्टेटस ट्रॅक करू शकता.
*(टीप: हा फॉर्म भरण्यासाठी तुम्ही निवडणूक आयोगाच्या ECINET ॲपचाही वापर करू शकता. यामध्ये फोटो अपलोड करणे अनिवार्य नाही.)*
## मतदारांसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या गोष्टी
* **एकच पद्धत वापरा:** जर तुम्ही ऑनलाइन फॉर्म भरला असेल, तर पुन्हा ऑफलाइन BLO कडे फॉर्म देण्याची आवश्यकता नाही (आणि उलटही). दुबार नोंदणी टाळण्यासाठी कोणत्याही एकाच पद्धतीचा अवलंब करा.
* **नवीन मतदार:** जे नागरिक **Form-6** द्वारे पहिल्यांदाच मतदार नोंदणी करत आहेत, त्यांना त्यांच्या पालकांच्या SIR स्थितीचा तपशील द्यावा लागू शकतो.
* **समस्या आल्यास काय करावे?:** नाव आणि आधार कार्डमधील माहिती जुळत नसल्यास किंवा इतर कोणतीही तांत्रिक अडचण आल्यास, त्वरित तुमच्या BLO शी संपर्क साधा किंवा निवडणूक आयोगाच्या **१९५०** या राष्ट्रीय हेल्पलाइनवर कॉल करा.
* **महाराष्ट्रातील मतदारांसाठी सोय:** महाराष्ट्रातील नागरिक ceo.maharashtra.gov.in या वेबसाइटला भेट देऊन आपल्या भागातील BLO चा संपर्क क्रमांक शोधू शकतात, तसेच २००२ ची SIR यादी आणि ऑनलाइन मार्गदर्शिका पाहू शकतात.
* **अंतिम मुदत:** या मोहिमेची अंतिम तारीख राज्यानुसार बदलू शकते, त्यामुळे अधिकृत संकेतस्थळावरून मुदतीची खात्री करून वेळेत प्रक्रिया पूर्ण करा.
मतदार यादी स्वच्छ, अचूक आणि दोषमुक्त ठेवणे हे प्रत्येक नागरिकाचे कर्तव्य आहे. ‘SIR’ उपक्रमात सक्रिय सहभाग घेऊन आपला मतदानाचा हक्क सुरक्षित करा. अधिकृत आणि विश्वसनीय माहितीसाठी नेहमी **voters.eci.gov.in** आणि संबंधित राज्याच्या CEO वेबसाइटचाच वापर करा.
मुख्य विश्लेषक (सरकारी योजना व कृषी क्षेत्र)