महाराष्ट्रातील हातमाग विणकाम व्यवसायाला चालना देण्यासाठी सोलापूर येथे हातमाग विणकरांसाठी हातमाग कापड स्पर्धेचे आयोजन करण्यात येत आहे. ही स्पर्धा १० मार्च रोजी सकाळी ९ वाजता सोलापूर जिल्हा यंत्रमाग धारक संघ, अक्कलकोट रोड एम.आय.डी.सी., सोलापूर येथे पार पडणार आहे. प्रादेशिक उपआयुक्त, वस्त्रोद्योग, सोलापूर यांच्या अधिपत्याखाली ही स्पर्धा आयोजित होत असून, सोलापूर जिल्ह्यासह सांगली, कोल्हापूर, सातारा आणि पुणे या जिल्ह्यांतील प्राथमिक हातमाग विणकर सहकारी संस्था, स्वयंसहाय्यता गट तसेच खासगी क्षेत्रातील हातमाग विणकर यांना सहभागी होता येईल. आयुक्त, वस्त्रोद्योग, महाराष्ट्र शासन, नागपूर यांच्या दिशानिर्देशानुसार ही स्पर्धा विभागीय स्तरावर राबवली जात आहे. हातमाग विणकरांच्या कला आणि कौशल्याला प्रोत्साहन देण्याचा हा महत्त्वाचा उपक्रम आहे.
स्पर्धेचे उद्दिष्ट आणि महत्व
राज्यातील हातमाग व्यवसायाला बळकटी देणे आणि विणकरांना प्रोत्साहन देणे हे या स्पर्धेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. सोलापूर येथे हातमाग विणकरांसाठी हातमाग कापड स्पर्धेचे आयोजन दरवर्षी केले जाते, ज्यामुळे पारंपरिक आणि आधुनिक डिझाइनचे उत्कृष्ट नमुने समोर येतात. हातमागावर विणलेल्या कापडाच्या वाणांमधून अतिउत्कृष्ट, नाविण्यपूर्ण आणि कलात्मक उत्पादनांची निवड केली जाते. उत्कृष्ट वाणांना बक्षिस देऊन विणकरांना प्रेरणा दिली जाते. सन २०१६-१७ पासून विभागीय स्तरावर ही स्पर्धा सुरू झाली असून, त्यामुळे हातमाग विणकरांच्या उत्पादन गुणवत्तेत सातत्याने सुधारणा होत आहे. ही स्पर्धा केवळ स्पर्धाच नव्हे तर हातमाग उद्योगाच्या विकासासाठी एक व्यासपीठ ठरत आहे.
शासनाची पुनर्रचना आणि नामकरण
महाराष्ट्र शासनाने हातमाग कापड स्पर्धेची रचना अधिक प्रभावी करण्यासाठी महत्त्वपूर्ण बदल केले आहेत. सोलापूर येथे हातमाग विणकरांसाठी हातमाग कापड स्पर्धेचे आयोजन आता विभागीय हातमाग कापड स्पर्धा या नावाने ओळखले जाते. सहकार, पणन आणि वस्त्रोद्योग विभागाच्या शासन निर्णयानुसार ही स्पर्धा विभागीय स्तरावरच आयोजित केली जाते. यामुळे स्थानिक विणकरांना थेट संधी मिळते आणि त्यांच्या समस्या व गरजा अधिक जवळून जाणवतात. शासनाच्या या निर्णयामुळे स्पर्धेची व्याप्ती वाढली असून, अधिकाधिक विणकर सहभागी होऊ शकतात. ही पुनर्रचना हातमाग उद्योगाला नवीन दिशा देणारी ठरली आहे.
स्पर्धेसाठी वाण सादर करण्याची प्रक्रिया
स्पर्धेत सहभागी होण्यासाठी इच्छुक हातमाग विणकरांनी आपली उत्पादने वेळेत सादर करणे आवश्यक आहे. सोलापूर येथे हातमाग विणकरांसाठी हातमाग कापड स्पर्धेचे आयोजन करण्यापूर्वी ९ मार्च पर्यंत पारंपरिक आणि अपारंपरिक वाणाचे नमुने स्वीकारले जातील. पारंपरिक वाणांमध्ये साड्या, लुगडी, लुंगी, खणावळी, धोतरे, घोंगड्या यांचा समावेश आहे तर अपारंपरिक वाणांमध्ये टॉवेल, चादरी, शर्टिंग, कोर्टिंग, पडद्याचे कापड, मफलर, शॉल, बॉल हॅगिंग इत्यादींचा समावेश होतो. हे कलात्मक आणि नाविण्यपूर्ण वाण प्रादेशिक उपआयुक्त, वस्त्रोद्योग, सोलापूर यांच्या कार्यालयात, सोलापूर जिल्हा महसूल कर्मचारी पत संस्था इमारत, जुने जिल्हाधिकारी आवार, सोलापूर येथे सादर करावेत. वाणाबरोबर संपूर्ण तांत्रिक तपशील आणि विणकराचा पूर्ण तपशील सादर करणे बंधनकारक आहे. ९ मार्च रोजी सायंकाळी ५:३० वाजेपर्यंत नमुने स्वीकारले जातील, त्यानंतर कोणतेही वाण स्वीकारले जाणार नाही.
स्पर्धेचा दिवस आणि निवड प्रक्रिया
१० मार्च रोजी स्पर्धेचा मुख्य कार्यक्रम होईल, ज्यात सादर केलेली सर्व वाणे प्रदर्शित केली जातील. सोलापूर येथे हातमाग विणकरांसाठी हातमाग कापड स्पर्धेचे आयोजन या दिवशी विभागीय हातमाग कापड निवड समितीमार्फत उत्कृष्ट वाणांची निवड केली जाईल. हातमाग व्यवसायाशी संबंधित सर्व विणकरांना या कार्यक्रमास उपस्थित राहण्याची संधी आहे. विशेषतः ज्या विणकरांनी वाण सादर केले आहेत, त्यांना कार्यक्रमास हजर राहणे अनिवार्य आहे. या स्पर्धेतून निवडलेल्या उत्कृष्ट उत्पादनांना प्रथम पारितोषिक २५,००० रुपये, द्वितीय २०,००० रुपये आणि तृतीय १५,००० रुपये अशी बक्षिसे जाहीर केली जातील. बक्षिसांसोबत प्रशस्तिपत्रक देऊन विणकरांचा सन्मान केला जाईल. ही बक्षिस योजना विणकरांच्या मेहनतीला योग्य तो मान देणारी आहे.
मोठ्या संख्येने सहभागाचे आवाहन
प्रादेशिक उपआयुक्त, वस्त्रोद्योग, सोलापूर, उज्वला पळसकर यांनी हातमाग विणकरांना या स्पर्धेत मोठ्या संख्येने सहभागी होण्याचे आवाहन केले आहे. सोलापूर येथे हातमाग विणकरांसाठी हातमाग कापड स्पर्धेचे आयोजन हे हातमाग सहकारी संस्था, स्वयंसहाय्यता गट आणि खासगी विणकरांसाठी एक सुवर्ण संधी आहे. आपल्या कला आणि कौशल्याचा परिचय करून देण्यासाठी ही स्पर्धा उत्तम व्यासपीठ ठरेल. अधिकाधिक विणकरांनी या स्पर्धेत भाग घेऊन आपल्या उत्पादनांना प्रोत्साहन मिळवावे, असे आवाहन त्यांनी केले आहे. या स्पर्धेमुळे हातमाग उद्योग अधिक मजबूत होईल आणि पारंपरिक कला जपली जाईल, अशी अपेक्षा आहे.