पांढरकवडा, यवतमाळ जिल्ह्यातील आदिवासी विकास विभागाने एक महत्त्वाकांक्षी योजना सुरू केली आहे, ज्यामुळे दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाच्या दिशेने वाटचाल करण्याची संधी मिळणार आहे. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. नामांकित खासगी संस्थांच्या सहकार्याने दोन वर्षांचे निवासी प्रशिक्षण राबवले जाणार असून, यामुळे अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांना शासकीय वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकी महाविद्यालयांमध्ये प्रवेश घेणे सोपे होईल. ही योजना शैक्षणिक वर्ष 2026-27 पासून सुरू होणार असून, दहावी उत्तीर्ण विद्यार्थ्यांना अकरावीत प्रवेश देण्यात येईल. प्रकल्प अधिकारी अमित रंजन यांनी या संधीचा लाभ घेण्याचे आवाहन केले आहे, जेणेकरून आदिवासी समाजातील युवक-युवतींचा शैक्षणिक विकास होईल आणि ते मुख्य प्रवाहात सामील होऊ शकतील.
योजनेची पार्श्वभूमी आणि उद्दिष्टे
महाराष्ट्रातील आदिवासी विकास विभागाने अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक उन्नतीसाठी विविध योजना राबवल्या आहेत, आणि यातील एक प्रमुख योजना म्हणजे स्पर्धा परीक्षांसाठी विशेष प्रशिक्षण. या योजनेच्या माध्यमातून आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी निर्माण करण्यात आली आहे. दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांना नामांकित संस्थांमध्ये प्रवेश मिळावा, हे या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. शासकीय आणि अनुदानित आश्रमशाळांमधील विद्यार्थ्यांना या प्रशिक्षणाचा लाभ मिळेल, ज्यामुळे त्यांना आयआयटी सारख्या प्रतिष्ठित संस्थांमध्ये जाण्याची संधी मिळेल. ही योजना राज्यातील आदिवासी समाजाच्या सक्षमीकरणासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे, ज्यामुळे शिक्षणातील असमानता कमी होईल आणि विद्यार्थ्यांना आत्मनिर्भर बनवण्यात मदत होईल.
प्रशिक्षण केंद्रांची माहिती
राज्यातील चार प्रमुख केंद्रांवर हे प्रशिक्षण राबवले जाणार आहे, ज्यामुळे विविध भागातील विद्यार्थ्यांना संधी मिळेल. या केंद्रांमध्ये अमरावती, नागपूर, नाशिक आणि ठाणे यांचा समावेश आहे. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी प्रत्येक केंद्रात उपलब्ध असेल. उदाहरणार्थ, अमरावती येथील शासकीय आश्रमशाळा गोटेवाडी (कळमनुरी प्रकल्प) येथे मुलांसाठी सीईटी/जेईईसाठी 50 आणि नीटसाठी 50 जागा आहेत. हे केंद्र विदर्भातील विद्यार्थ्यांसाठी विशेषतः उपयुक्त ठरेल, ज्यामुळे स्थानिक पातळीवरच दर्जेदार प्रशिक्षण मिळेल आणि विद्यार्थ्यांना दूर जाण्याची गरज पडणार नाही.
नागपूर केंद्राची वैशिष्ट्ये
नागपूर येथील शासकीय आश्रमशाळा सिंधीविहीर (वर्धा प्रकल्प) हे केंद्र मुलींसाठी विशेषतः तयार करण्यात आले आहे. या केंद्रात सीईटी/जेईईसाठी 50 आणि नीटसाठी 50 जागा उपलब्ध आहेत. या योजनेच्या माध्यमातून आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी मुलींना मिळेल, ज्यामुळे लिंगभेद दूर होऊन समान शिक्षणाच्या दिशेने वाटचाल होईल. हे केंद्र नागपूर विभागातील आदिवासी भागातील मुलींना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावेल, आणि त्यांना वैद्यकीय व अभियांत्रिकी क्षेत्रात करिअर करण्याची प्रेरणा देईल.
नाशिक केंद्राचे तपशील
नाशिक येथील शासकीय आश्रमशाळा मुर्देगाव-बोपेगाव (नाशिक प्रकल्प) हे केंद्र मुलांसाठी आहे, जेथे सीईटी/जेईईसाठी 50 आणि नीटसाठी 50 जागा आहेत. या केंद्रात नामांकित खासगी संस्थांच्या तज्ज्ञांकडून प्रशिक्षण दिले जाईल. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी उत्तर महाराष्ट्रातील विद्यार्थ्यांना उपलब्ध होईल, ज्यामुळे त्यांना स्पर्धा परीक्षांच्या तयारीसाठी आवश्यक संसाधने आणि मार्गदर्शन मिळेल. हे केंद्र नाशिक जिल्ह्यातील दुर्गम गावांतील विद्यार्थ्यांसाठी एक वरदान ठरेल.
ठाणे केंद्राची माहिती
ठाणे येथील एकलव्य आश्रमशाळा शेडेंगाव (शहापूर प्रकल्प) हे केंद्र मुलींसाठी आहे, जेथे सीईटी/जेईईसाठी 50 आणि नीटसाठी 50 जागा उपलब्ध आहेत. या केंद्रात निवासी सुविधेसह प्रशिक्षण दिले जाईल. या योजनेच्या माध्यमातून आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी कोकण भागातील मुलींना मिळेल, ज्यामुळे त्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीला चालना मिळेल आणि आदिवासी समाजातील महिलांचे सक्षमीकरण होईल.
पात्रता निकष
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांना काही निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे. विद्यार्थी महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा, अनुसूचित जमातीचा असावा आणि जातीचा दाखला सादर करणे बंधनकारक आहे. पालकांचे वार्षिक उत्पन्न आठ लाख रुपयांपेक्षा कमी असावे आणि विद्यार्थी त्याच शैक्षणिक वर्षात दहावी उत्तीर्ण असावा. या निकषांमुळे योग्य विद्यार्थ्यांना प्राधान्य मिळेल. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी फक्त पात्र उमेदवारांनाच उपलब्ध होईल, ज्यामुळे योजनेची पारदर्शकता राखली जाईल.
अर्ज प्रक्रिया
सर्व शासकीय, अनुदानित आश्रमशाळा, एकलव्य निवासी शाळा आणि मान्यताप्राप्त माध्यमिक शाळांमधील अनुसूचित जमातीचे विद्यार्थी, जे मार्च 2026 च्या दहावी परीक्षेस बसले आहेत, ते या योजनेंतर्गत अर्ज करू शकतात. अर्ज 24 फेब्रुवारीपर्यंत पांढरकवडा येथील एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प कार्यालयाच्या शिक्षण विभागात सादर करावेत. या योजनेच्या माध्यमातून आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी मिळेल, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना वेळेवर अर्ज करून या संधीचा लाभ घेता येईल. प्रकल्प अधिकारी अमित रंजन यांनी या प्रक्रियेचे महत्त्व सांगितले आहे.
प्रशिक्षणाची रचना
हे प्रशिक्षण दोन वर्षांचे निवासी असेल, ज्यात नामांकित खासगी संस्थांच्या तज्ज्ञांकडून मार्गदर्शन मिळेल. विद्यार्थ्यांना स्टडी मटेरियल, टेस्ट सिरीज आणि इतर संसाधने उपलब्ध होतील. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी पूर्णपणे मोफत असेल, ज्यामुळे आर्थिक अडचणी असलेल्या विद्यार्थ्यांना फायदा होईल. हे प्रशिक्षण आश्रमशाळांच्या परिसरातच राबवले जाईल, ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना सुरक्षित आणि परिचित वातावरणात शिकता येईल.
योजनेचे सामाजिक परिणाम
या योजनेच्या अंमलबजावणीनंतर राज्यातील आदिवासी समाजातील विद्यार्थ्यांची संख्या उच्च शिक्षण संस्थांमध्ये वाढेल. दुर्गम भागातील विद्यार्थ्यांना मुख्य प्रवाहात येण्याची संधी मिळेल. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी समाजातील असमानता कमी करण्यात मदत करेल, ज्यामुळे आदिवासी कुटुंबांचा आर्थिक आणि सामाजिक विकास होईल. ही योजना आदिवासी विकासासाठी एक मॉडेल ठरू शकते.
प्रकल्प अधिकाऱ्यांचे आवाहन
एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्पाचे सहायक जिल्हाधिकारी तथा प्रकल्प अधिकारी अमित रंजन यांनी विद्यार्थ्यांना या संधीचा लाभ घेण्याचे आवाहन केले आहे. त्यांनी सांगितले की, ही योजना आदिवासी विद्यार्थ्यांच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी आहे. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी वेळेवर अर्ज करून घ्या, जेणेकरून अधिकाधिक विद्यार्थ्यांना फायदा होईल. त्यांच्या आवाहनामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये उत्साह निर्माण झाला आहे.
भविष्यातील विस्तार
या योजनेच्या यशस्वीतेच्या आधारावर भविष्यात अधिक केंद्रे सुरू करण्याची शक्यता आहे. राज्यातील इतर जिल्ह्यांमध्येही अशा योजना राबवल्या जाऊ शकतात. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी वाढवण्यासाठी शासन प्रयत्नशील आहे, ज्यामुळे आदिवासी शिक्षणाची पातळी उंचावेल. ही योजना महाराष्ट्रातील आदिवासी विकासाच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण योगदान देईल.
विद्यार्थ्यांच्या निवडीची प्रक्रिया
विद्यार्थ्यांची निवड चाळणी परीक्षेद्वारे केली जाईल, ज्यात दहावीच्या गुणांना आणि प्रवेश परीक्षेच्या गुणांना समान महत्त्व दिले जाईल. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी गुणवत्तेनुसार उपलब्ध होईल, ज्यामुळे पारदर्शकता राखली जाईल. ही प्रक्रिया मार्च 2026 मध्ये होईल.
योजनेचे आर्थिक पैलू
या योजनेवर शासनाने मोठी तरतूद केली आहे, ज्यात प्रति विद्यार्थी एक लाख रुपये खर्च अपेक्षित आहे. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी मोफत असल्याने, आर्थिकदृष्ट्या कमकुवत विद्यार्थ्यांना फायदा होईल. ही तरतूद विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी वापरली जाईल.
समाजातील प्रतिसाद
या योजनेची घोषणा झाल्यापासून आदिवासी समाजात उत्साह आहे. अनेक पालक आणि विद्यार्थी या संधीची वाट पाहत आहेत. या योजनेंतर्गत आदिवासी आश्रमशाळेतील विद्यार्थ्यांसाठी जेईई/सीईटी/नीट परीक्षा प्रशिक्षणाची संधी समाजाच्या विकासासाठी एक क्रांतिकारी पाऊल आहे, ज्यामुळे भविष्यात अधिक डॉक्टर आणि अभियंते आदिवासी समाजातून येतील.