आधार कार्ड हा भारतीय नागरिकत्वाचा आधारस्तंभ बनला आहे. सरकारी योजनांचा लाभ घेण्यापासून ते बँक खाते उघडणे, शाळेतील प्रवेश किंवा मोबाईल सिम कार्ड घेणे यासारख्या दैनंदिन गरजा पूर्ण करण्यासाठी आधार कार्ड आता अपरिहार्य ठरत आहे. अशा या महत्त्वाच्या ओळखपत्राचा लाभ आता अगदी लहान बालकांनाही मिळत आहे आणि त्यासाठी **ब्लू आधार कार्ड** ही विशेष संकल्पना राबवण्यात आली आहे. हे **ब्लू आधार कार्ड** लहान मुलांच्या वैयक्तिक ओळखीचे पहिले औपचारिक दस्तऐवज म्हणून महत्त्वाचे स्थान पटकावत आहे.
लहान मुलांसमोरील आधार नोंदणीचे आव्हान आणि ब्लू आधार कार्ड
लहान मुलांचे, विशेषत: नवजात अर्भकांचे किंवा अगदी लहान वयाच्या बालकांचे आधार कार्ड तयार करणे हे पालकांसाठी एक जाचक आणि ताण देणारे अनुभव असे. मुलांना आधार केंद्रावर घेऊन जाणे, त्यांच्या बायोमेट्रिक्स (बहुधा आयरिस स्कॅन) घेण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान त्यांचा संताप, भीती आणि रडारड यामुळे ही प्रक्रिया अधिक क्लिष्ट होत असे. अनेक पालक या त्रासामुळे मुलांचे **ब्लू आधार कार्ड** तयार करणे टाळत असत. मात्र, आधाराशी जोडलेल्या असंख्य सुविधा आणि शासकीय योजनांचा लाभ मुलांना मिळावा यासाठी हे कार्ड आवश्यक असल्याने, या समस्येचे निराकरण करणे गरजेचे होते. ही गरज भारतीय विशिष्ट ओळख प्राधिकरणाने (UIDAI) ओळखली आणि एक क्रांतिकारक पाऊल उचलले.
घरबसल्या नोंदणीची कल्पना: ब्लू आधार कार्डसाठी UIDAI अधिकारी दारात
UIDAI ने लहान बालकांच्या पालकांसाठी एक अत्यंत सोयीस्कर आणि क्रांतिकारक सेवा सुरू केली आहे. आता पालकांना मुलांना घेऊन आधार केंद्रावर धावपळ करण्याची, रांगेत उभे राहण्याची किंवा मुलाच्या अशांततेची चिंता करण्याची आवश्यकता राहिलेली नाही. UIDAI ने ‘घरबसल्या नोंदणी’ (Home Enrollment) ही सेवा सुरू केली आहे. या अभिनव योजनेअंतर्गत, **ब्लू आधार कार्ड** तयार करण्यासाठी UIDAI चे प्रशिक्षित अधिकारीच पालकांच्या घरी येऊन नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण करतात. ही सुविधा नवजात बालकांपासून ते पाच वर्षांपर्यंतच्या मुलांसाठी उपलब्ध आहे. पालकांना फक्त अर्ज करावा लागतो आणि नियोजित तारखेला UIDAI अधिकारी घरी येऊन मुलाचे फोटो आणि आवश्यक असल्यास आयरिस स्कॅन घेऊन **ब्लू आधार कार्ड** प्रक्रिया सुलभ करतात.
ब्लू आधार कार्ड: लहानांसाठीचे विशेष ओळखपत्र
**ब्लू आधार कार्ड** म्हणजे पाच वर्षांखालील बालकांसाठी विशेषतः तयार केलेले आधार कार्ड होय. सामान्य आधार कार्डापेक्षा वेगळे दिसणारे हे कार्ड निळ्या रंगाचे असते, म्हणून त्याला ‘बाल आधार कार्ड’ किंवा **ब्लू आधार कार्ड** असे संबोधले जाते. या कार्डाची सर्वात महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणजे ते आई किंवा वडिलांपैकी कोणत्याही एका पालकाच्या आधार क्रमांकाशी थेट जोडलेले असते. ही लिंकिंग केवळ ओळख स्थापित करण्यासाठीच नव्हे तर बालकाच्या सुरक्षिततेसाठीही महत्त्वाची आहे. पाच वर्षांचे वय पूर्ण झाल्यानंतर, बायोमेट्रिक अपडेट करून हे **ब्लू आधार कार्ड** नियमित आधार कार्डमध्ये रूपांतरित केले जाते. अशाप्रकारे, **ब्लू आधार कार्ड** हे बालपणापासूनच सरकारी सेवा आणि हक्कांच्या दृष्टीने मुलांना मार्ग मोकळा करणारे पहिले पाऊल आहे.
घरी ब्लू आधार कार्डसाठी अर्ज करण्याची सोपी प्रक्रिया
घरी येऊन **ब्लू आधार कार्ड** तयार करून घेण्याची प्रक्रिया अत्यंत सोपी आणि सोयीस्कर आहे. ही सेवा भारतीय पोस्ट पेमेंट बँक (IPPB) च्या माध्यमातून उपलब्ध आहे. पालकांनी खालील पायऱ्या पार कराव्यात:
1. IPPB च्या अधिकृत वेबसाइटवर (https://www.ippbonline.com/) जा.
2. होमपेजवरील ‘Service Request’ या पर्यायावर क्लिक करा.
3. पुढे येणाऱ्या दोन पर्यायांमधून ‘IPPB Customers’ निवडा.
4. यानंतर ‘Child Aadhar Enrollment’ या लिंकवर क्लिक करा.
5. उघडणाऱ्या ऑनलाइन फॉर्ममध्ये पालकाचे नाव, संपूर्ण पत्ता (ठिकाणाचा तपशीलवार पत्ता), सक्रिय मोबाईल नंबर आणि जवळच्या पोस्ट ऑफिसचा पत्ता अचूकपणे भरा.
6. फॉर्मची पुष्टी केल्यानंतर ते सबमिट करा.
अर्ज सबमिट झाल्यानंतर साधारणपणे 10 दिवसांच्या आत, तुमच्या नोंदवलेल्या पत्त्यावर जवळच्या पोस्ट ऑफिसमधील एक प्रशिक्षित अधिकारी (जो UIDAI चे प्रतिनिधित्व करतो) तुमच्या घरी येऊन मुलाचे **ब्लू आधार कार्ड** नोंदणीसाठी आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करेल. त्यासाठी पालकांनी आपले आधार कार्ड (ज्याशी बालकाचे आधार जोडले जाईल) आणि बालकाचा जन्म दाखला हे दस्तऐवज तयार ठेवावेत.
घरगुती ब्लू आधार कार्ड सेवेचे मोठे फायदे
UIDAI ची ही घरगुती नोंदणी सेवा पालक आणि बालक या दोघांसाठीही अनेक फायद्यांनी परिपूर्ण आहे:
* **पालकांची सोय आणि वेळेची बचत:** आधार केंद्रावर जाण्याची गरज नाही, रांगा किंवा वाट पाहणे नाही, प्रवासाचा त्रास नाही. पालकांचा अमूल्य वेळ वाचतो.
* **बालकांवरील ताण कमी:** घरच्या आरामदायी आणि ओळखीच्या वातावरणात मुलांचे फोटो आणि बायोमेट्रिक्स घेतले जातात. यामुळे मुलं घाबरत नाहीत, रडत नाहीत आणि प्रक्रिया निराळीशी सहजपणे पार पाडता येते. यामुळे **ब्लू आधार कार्ड** मिळविणे सुखद होते.
* **ग्रामीण भागात प्रवेशयोग्यता:** दूरवरच्या ग्रामीण भागात राहणाऱ्या कुटुंबांसाठी आधार केंद्रापर्यंत पोहोचणे खूप अवघड असे. ही घरबसल्या सेवा त्यांना सहजपणे आणि खर्चात वाचवून **ब्लू आधार कार्ड** मिळविण्याची संधी देते.
* **अर्भक आणि लहान बालकांसाठी सुलभता:** अर्भकांचे किंवा अत्यंत लहान मुलांचे आधार केंद्रावर नेणे आणि त्यांचे बायोमेट्रिक्स घेणे खूप कठीण असे. घरात ही प्रक्रिया झाल्याने हे व्यवस्थापित करणे सोपे जाते.
ब्लू आधार कार्ड: भविष्याचा पाया आणि सुरक्षा कवच
**ब्लू आधार कार्ड** हे केवळ ओळखपत्र नाही तर भविष्यातील अनेक संधींचा आधारस्तंभ आहे. या कार्डामुळे:
* **शैक्षणिक संधी:** शाळेत प्रवेश, शिष्यवृत्ती योजना आणि इतर शैक्षणिक सुविधांचा लाभ घेणे सोपे होते.
* **आरोग्य सेवा:** आयुष्मान भारत योजनेसारख्या सरकारी आरोग्य विमा योजनांमध्ये नोंदणी करणे शक्य होते.
* **कुटुंब नियोजन योजना:** बालकांच्या संदर्भातील विविध शासकीय कल्याणकारी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी हे आधारपत्र गरजेचे आहे.
* **सुरक्षितता:** पालकांच्या आधाराशी जोडलेले असल्याने बालकाची ओळख सहजपणे सिद्ध करता येते, ज्यामुळे गहाण होणे, अपहरण किंवा इतर गुन्ह्यांचा धोका कमी होण्यास मदत होऊ शकते. म्हणूनच, लहान मुलांचे आधार कार्ड प्राप्त करणे केवळ सोयीचे नसून बालकाच्या सुरक्षित भविष्यासाठीही एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.
निष्कर्ष: सुविधा आणि सुरक्षिततेचे नवे युग
UIDAI ची घरबसल्या **ब्लू आधार कार्ड** नोंदणी सेवा ही शासनाच्या ‘डिजिटल इंडिया’ आणि ‘ईज ऑफ लिव्हिंग’ या संकल्पनांचे एक उत्कृष्ट प्रतिबिंब आहे. यामुळे पालकांच्या जीवनातील एक मोठी अडचण दूर झाली आहे आणि लहान बालकांना त्यांचे पहिले औपचारिक ओळखपत्र मिळवण्याची प्रक्रिया अत्यंत सुलभ, त्रासमुक्त आणि मानवी बनली आहे. ही सेवा केवळ तंत्रज्ञानाचा उपयोग नाही तर लोकांच्या गरजा आणि सोयींचा विचार करून सार्वजनिक सेवा पुरवठ्याचे नवे मापदंड स्थापन करते. लहान मुलाला आधार कार्ड** मिळवून देताना, पालक केवळ एक कागद देत नाहीत तर त्याच्या भविष्यातील सरकारी सेवा, शैक्षणिक संधी आणि सुरक्षिततेचा पाया घालत असतात. ही क्रांतिकारक पायरी भारतातील प्रत्येक बालकाला त्याच्या अधिकारांशी जोडण्याच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल आहे.