परिचय
महाराष्ट्र राज्यात अपंग व्यक्तींना स्वावलंबी बनविण्यासाठी सरकारकडून विविध योजना राबवल्या जात आहेत. यापैकी एक महत्त्वपूर्ण योजना म्हणजे फिरते ई-वाहन दुकान अनुदान योजना. या योजनेअंतर्गत अपंग व्यक्तींना पर्यावरणस्नेही ई-वाहने पुरवली जातात, ज्यावर ते फिरते दुकान चालवू शकतात. अपंगाना फिरते वाहन दुकान अनुदानासाठी 200 कोटींचा निधी मंजूर करण्यात आला आहे, ज्यामुळे ही योजना अधिक प्रभावीपणे राबवली जाईल. ही योजना अपंगांना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देत असून, त्यांच्या आर्थिक स्वातंत्र्याला चालना देते. मुंबईतील दिव्यांग कल्याण विभागाकडून या योजनेची अंमलबजावणी केली जाते. मागील काही वर्षांत निधीअभावी ही योजना रखडली होती, पण आता नव्या निधीच्या तरतुदीमुळे ती पुन्हा सुरू झाली आहे.
योजनेची पार्श्वभूमी
या योजनेची सुरुवात अपंग व्यक्तींना मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी करण्यात आली. राज्य सरकारने दिव्यांग कल्याण विभागामार्फत अपंगांना फिरते दुकाने पुरवण्यासाठी अनुदान देण्याचे ठरवले. अपंगाना फिरते वाहन दुकान अनुदानासाठी 200 कोटींचा निधी मंजूर झाल्यामुळे हजारो अपंग लाभार्थ्यांना फायदा होईल. या योजनेअंतर्गत ई-टेम्पो सारखी वाहने पुरवली जातात, जी पूर्णपणे इलेक्ट्रिक असतात आणि पर्यावरणस्नेही आहेत. वाहनाची किंमत सुमारे 3 लाख 50 हजार रुपये असते, आणि लाभार्थ्यांना 100% अनुदान मिळते. या वाहनात व्यवसायासाठी आवश्यक सर्व सोयी असतात, जसे की शेल्व्ह, कॅबिन आणि इतर सुविधा. मागील काळात निधी नसल्यामुळे योजना थांबली होती, पण आता नव्या निधीमुळे ती गती घेईल.
निधीची तरतूद आणि वितरण
सरकारकडून या योजनासाठी मोठ्या प्रमाणात निधी उपलब्ध करून देण्यात आला आहे. अपंगाना फिरते वाहन दुकान अनुदानासाठी 200 कोटींचा निधी मंजूर करण्यात आला असून, तो दिव्यांग कल्याण विभागामार्फत वितरित केला जाईल. हा निधी जिल्हा परिषदांद्वारे अपंग लाभार्थ्यांपर्यंत पोहोचवला जाईल. प्रत्येक वाहनासाठी सुमारे 3.5 लाख रुपयांचे अनुदान दिले जाते, ज्यामुळे अपंगांना कोणताही आर्थिक भार पडत नाही. या निधीच्या तरतुदीमुळे योजना राज्यभरात विस्तारित होईल आणि अधिक अपंग व्यक्तींना रोजगार मिळेल. शासन निर्णयात या निधीच्या वापराबाबत स्पष्ट निर्देश देण्यात आले आहेत, ज्यामुळे पारदर्शकता राहील.
योजनेचे उद्दिष्ट
या योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट अपंग व्यक्तींना आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी बनविणे आहे. अपंगाना फिरते वाहन दुकान अनुदानासाठी 200 कोटींचा निधी मंजूर झाल्यामुळे हे उद्दिष्ट साध्य करणे सोपे होईल. दिव्यांग व्यक्तींना रोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देणे, त्यांचे सामाजिक आणि आर्थिक पुनर्वसन करणे, आणि कुटुंबासह स्वावलंबी जीवन जगण्यास सक्षम करणे हे या योजनेचे प्रमुख ध्येय आहेत. या योजनेद्वारे अपंगांना मुख्य प्रवाहात आणणे आणि त्यांचा आत्मविश्वास वाढवणे हेही उद्देश आहेत. पर्यावरणस्नेही वाहने वापरून ही योजना पर्यावरण संरक्षणालाही हातभार लावते.
लाभार्थी निवड प्रक्रिया
या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी अपंग व्यक्तींनी ऑनलाइन अर्ज करणे आवश्यक आहे. अपंगाना फिरते वाहन दुकान अनुदानासाठी 200 कोटींचा निधी मंजूर असल्यामुळे अधिक लाभार्थी निवडले जातील. अर्जदाराचे दिव्यांगत्व 40% किंवा त्याहून अधिक असावे, आणि ते महाराष्ट्राचे रहिवासी असावेत. अर्ज https://register.mshfdc.co.in या पोर्टलवर सादर करावा. संगणक प्रणालीद्वारे लॉटरी पद्धतीने लाभार्थी निवडले जातात. निवडलेल्या लाभार्थ्यांना वाहन पुरवले जाते, आणि त्यांना व्यवसाय सुरू करण्यासाठी मार्गदर्शनही दिले जाते.
वाहनांच्या वैशिष्ट्ये
पुरवल्या जाणाऱ्या ई-वाहनांमध्ये आधुनिक सुविधा असतात. अपंगाना फिरते वाहन दुकान अनुदानासाठी 200 कोटींचा निधी मंजूर झाल्यामुळे उच्च दर्जाची वाहने खरेदी केली जातील. हे वाहने इलेक्ट्रिक असल्यामुळे इंधन खर्च वाचतो, आणि ते अपंगांसाठी सोयीस्कर असतात. वाहनात स्टोरेज स्पेस, लाइटिंग, आणि अन्य व्यवसायिक साधने असतात. या वाहनांद्वारे अपंग व्यक्ती फळे, भाज्या, स्नॅक्स किंवा इतर छोटे व्यवसाय चालवू शकतात. वाहने पर्यावरणस्नेही असल्यामुळे प्रदूषण कमी होते.
योजनेच्या अडचणी आणि समाधान
मागील वर्षांत निधीअभावी ही योजना रखडली होती. अपंगाना फिरते वाहन दुकान अनुदानासाठी 200 कोटींचा निधी मंजूर झाल्यामुळे या अडचणी दूर झाल्या आहेत. पूर्वी लाभार्थी निवड प्रक्रिया विलंबित होत असे, पण आता ऑनलाइन पोर्टलमुळे प्रक्रिया वेगवान झाली आहे. सरकारने योजना अधिक प्रभावी बनविण्यासाठी जिल्हास्तरीय समित्या नेमल्या आहेत. या निधीचा योग्य वापर होण्यासाठी देखरेख यंत्रणा उभी करण्यात आली आहे.
लाभार्थ्यांचे अनुभव
काही अपंग लाभार्थ्यांनी या योजनेचा फायदा घेतला आहे. अपंगाना फिरते वाहन दुकान अनुदानासाठी 200 कोटींचा निधी मंजूर झाल्यामुळे अधिक कथा यशस्वी होतील. उदाहरणार्थ, एका लाभार्थ्याने या वाहनाद्वारे छोटे दुकान सुरू केले आणि आर्थिकदृष्ट्या स्वावलंबी झाला. हे वाहने अपंगांना गतिशीलता देतात आणि समाजात सम्मान मिळवून देतात. लाभार्थ्यांचे जीवनमान उंचावले आहे.
भविष्यातील विस्तार
या योजनेचा विस्तार करण्यासाठी सरकार प्रयत्नशील आहे. अपंगाना फिरते वाहन दुकान अनुदानासाठी 200 कोटींचा निधी मंजूर झाल्यामुळे भविष्यात अधिक वाहने पुरवली जातील. योजना देशभरात राबवण्याची शक्यता आहे. अपंग कल्याणासाठी नव्या योजना जोडल्या जाऊ शकतात. या योजनेच्या यशाने अपंग समाजाला नवी दिशा मिळेल.
निष्कर्ष
ही योजना अपंग व्यक्तींना सशक्त करणारी आहे. अपंगाना फिरते वाहन दुकान अनुदानासाठी 200 कोटींचा निधी मंजूर झाल्यामुळे योजना अधिक मजबूत झाली आहे. अपंगांनी या योजनेचा लाभ घ्यावा आणि स्वावलंबी होण्यासाठी पाऊल उचलावे. सरकारचे प्रयत्न अपंग कल्याणासाठी महत्त्वपूर्ण आहेत.