प्रगतिशील शेतकऱ्यांचा नवीन आदर्श
लातूर जिल्ह्यातील झरी बु. या गावात ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती बनला असून, त्याच्या यशाने अनेकांना प्रेरणा मिळत आहे. रामचंद्र संग्राम शेटकर हे नाव आता शेतकरी समाजात एक आदर्श म्हणून घेतले जाते, कारण त्यांनी पारंपरिक शेतीला नवीन वळण दिले आहे. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती झाल्यामुळे त्यांच्या गावातील शेतकऱ्यांमध्ये उत्साह निर्माण झाला आहे. शेटकर यांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून ऊस शेतीला प्रक्रिया उद्योगाशी जोडले, ज्यामुळे कारखान्याच्या अवलंबित्वापासून मुक्ती मिळाली. या पद्धतीने त्यांनी केवळ उत्पन्न वाढवले नाही तर शेतकरी समाजाला एक नवीन दिशा दिली. त्यांच्या प्रयत्नांमुळे झरी बु. सारख्या छोट्या गावातही आर्थिक समृद्धीची चालना मिळाली आहे. शेटकर यांच्या या यशस्वी उपक्रमाने इतर शेतकऱ्यांना स्वावलंबनाची शिकवण मिळते, ज्यामुळे ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला बळकटी येते.
ऊस शेतीतील आव्हाने आणि उपाय
चाकूर तालुक्यात ऊस उत्पादन वाढत असतानाही साखर कारखान्यांच्या विलंबामुळे शेतकऱ्यांना मोठा नुकसान होत आहे. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती बनल्यामुळे अशा समस्यांना सामोरे जाणे सोपे झाले आहे. कारखाने वेळेवर ऊस उचलून नेण्यात असमर्थ राहिल्याने वजन आणि भावात घट होते, ज्यामुळे शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान होते. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती झाल्यामुळे शेटकर यांसारखे शेतकरी आता स्वतंत्रपणे निर्णय घेतात. या समस्येवर शेटकर यांनी स्वतः ऊस गाळपाची प्रक्रिया सुरू केली, ज्यामुळे त्यांना कारखान्याच्या मर्यादांपासून मुक्ती मिळाली. ही पद्धत केवळ नुकसान टाळते नाही तर उत्पन्नातही वाढ करते. तालुक्यातील वाढत्या ऊस क्षेत्रामुळे अशा उपाययोजना अधिक आवश्यक झाल्या आहेत, ज्यामुळे शेतकरी अधिक सक्षम होतात.
आधुनिक लागवडीची यशोगाथा
डिसेंबर २०२४ मध्ये शेटकर यांनी १२ एकरांत ऊसाची लागवड करून एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती बनला असल्याने त्यांच्या या निर्णयाने इतरांना प्रोत्साहन मिळाले. आधुनिक पद्धतींनी लागवड केल्याने उत्पादनात सुसंगतता आली, ज्यामुळे एकरात ४५ टन ऊस मिळणे शक्य झाले. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती झाल्यामुळे लागवडीची रचना अधिक वैज्ञानिक झाली. त्यांनी माती परीक्षण, योग्य खतांचा वापर आणि सिंचन व्यवस्था सुधारून ऊसाच्या गुणवत्तेत वाढ केली. ही लागवड केवळ प्रमाणात नव्हे तर दर्जाही वाढवते, ज्यामुळे प्रक्रियेनंतरचा गूळ बाजारात मागणी वाढते. शेटकर यांच्या या यशाने तालुक्यातील शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रांचा अवलंब करण्यास प्रवृत्त केले आहे.
प्रक्रिया उद्योगाची सुरुवात
कारखान्याच्या भावापेक्षा प्रक्रियेनंतर मिळणारा फायदा हा शेटकर यांच्या यशाचा मुख्य आधार आहे. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती बनल्यामुळे त्यांनी गाळपाची व्यवस्था स्वतः उभी केली. एकरातून मिळणाऱ्या ४५ टन ऊसाचे कारखान्याला २,५०० ते ३,००० रुपये मिळतात, पण प्रक्रिया केल्याने १२,००० ते १४,००० रुपयांचा गूळ तयार होतो. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती झाल्यामुळे ही प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम झाली. त्यांनी साध्या यंत्रसामग्रीचा वापर करून गाळप सुरू केले, ज्यामुळे ऊसाचा प्रत्येक भाग उपयोगी पडतो. ही प्रक्रिया केवळ आर्थिक फायदा देते नाही तर वेळेची बचतही करते. शेटकर यांच्या या उपक्रमाने इतर शेतकऱ्यांना प्रक्रिया उद्योगाची शक्यता दाखवली आहे.
आर्थिक फायद्यांची गणना
प्रक्रिया उद्योगाने शेटकर यांना एकरातून उल्लेखनीय निव्वळ उत्पन्न मिळवून दिले आहे. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती बनला असल्याने त्यांच्या खर्च व्यवस्थापनाने यश अधिक खात्रीपूर्ण झाले. एकरी ५०,००० रुपयांचा खर्च वजा जाता १ ते १.५ लाख रुपयांचा फायदा होतो, जो कारखान्याच्या भावापेक्षा दुप्पट आहे. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती झाल्यामुळे हे उत्पन्न वार्षिक आधारावर स्थिर राहिले. खर्चात लागवड, खत, मजुरी आणि प्रक्रियेचा समावेश असतो, पण फायद्याने सर्व भरून निघते. ही गणना केवळ आकडेवारी नाही तर शेतकऱ्यांच्या कष्टांचे फळ आहे. अशा पद्धतीने शेतकरी आर्थिकदृष्ट्या मजबूत होतात आणि कर्जमुक्त राहतात.
बाजारपेठेतील विक्रीची रचना
उत्पादित गुळाची विक्री ही शेटकर यांच्या व्यवसायाची मजबूत बाजू आहे. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती बनल्यामुळे बाजारातील मागणी वाढली. लातूरच्या अहमदपूर, परिसरातील बाजार आणि जालना येथे गूळ विक्रीसाठी नेला जातो, जिथे चांगला भाव मिळतो. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती झाल्यामुळे व्यापारी स्वतः गावी येऊन घेऊन जातात. ही विक्री प्रक्रिया सुलभ असल्याने वाहतुकीचा खर्च कमी होतो आणि नुकसान टाळले जाते. बाजारातील गुणवत्ता आणि ताजेपणामुळे गूळला प्राधान्य मिळते. शेटकर यांच्या या यशाने स्थानिक बाजारपेठेला बळकटी मिळाली आहे.
शेतकऱ्यांसाठी प्रेरणादायी संदेश
शेटकर यांनी शेतकऱ्यांना कारखान्यावर अवलंबून न राहण्याचा सल्ला दिला आहे. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती बनला असल्याने त्यांचा अनुभव इतरांसाठी मार्गदर्शक आहे. आधुनिक पद्धतींनी शेती आणि प्रक्रिया केल्यास फायदा निश्चित मिळेल, असे ते सांगतात. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती झाल्यामुळे शेतकरी समाजात बदलाची चालना मिळाली. स्वतःचा प्रक्रिया उद्योग सुरू करणे हे आव्हानात्मक असले तरी फायद्यकारक आहे. ही शिकवण केवळ ऊस शेतकऱ्यांसाठी नाही तर सर्व ग्रामीण उद्योजकांसाठी उपयुक्त आहे. शेटकर यांच्या या संदेशाने तालुक्यातील शेतकऱ्यांमध्ये जागृती निर्माण होत आहे.
भविष्यातील शक्यतांचा विस्तार
शेटकर यांच्या यशाने ऊस शेतीला नवीन क्षितिज उघडले आहे. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती बनल्यामुळे भविष्यात असे उद्योग वाढतील. प्रक्रिया उद्योग विस्तारित केल्यास अधिक रोजगार निर्माण होतील आणि स्थानिक अर्थव्यवस्था मजबूत होईल. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती झाल्यामुळे इतर शेतकऱ्यांना संघटित होण्यास प्रोत्साहन मिळेल. आधुनिक यंत्रसामग्री आणि प्रशिक्षणाने ही प्रक्रिया अधिक कार्यक्षम होईल. झरी बु. सारख्या गावातून सुरू झालेला हा प्रवास संपूर्ण जिल्ह्यात पसरेल. शेतकऱ्यांच्या स्वावलंबनामुळे ग्रामीण विकासाला गती येईल.
समृद्धीची पायाभरणी
रामचंद्र शेटकर यांच्या प्रयत्नांनी ऊस शेतीला प्रक्रिया उद्योगाशी जोडले, ज्यामुळे आर्थिक समृद्धीची पायाभरणी झाली. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती बनला असल्याने गावातील जीवनमान उंचावले. हे यश केवळ वैयक्तिक नाही तर सामूहिक आहे, ज्यामुळे शेतकरी संघटनांना प्रेरणा मिळते. ऊस उत्पादक शेतकरी गुळ प्रक्रिया व्यवसायातून लखपती झाल्यामुळे पर्यावरणीयदृष्ट्या सुद्धा फायदा होतो, कारण प्रक्रिया स्थानिक पातळीवर होते. शेटकर यांच्या आदर्शाने शेतकरी अधिक सर्जनशील होत आहेत. ही समृद्धी टिकवण्यासाठी सतत नवकल्पना आवश्यक आहेत. अशा यशकथा ग्रामीण भारताला मजबूत करतात.