शेतकरी, शेतमजुर, निराधार, परित्यक्त्या व विधवा महिलेच्या मुलीच्या सामूहिक किंवा नोंदणीकृत विवाहासाठी ‘शुभमंगल सामूहिक विवाह योजना’ शासनामार्फत राबविण्यात येत आहे. या योजनेच्या अंमलबजावणीद्वारे जिल्ह्यातील गरीब कुटुंबातील मुलींच्या विवाहासाठी आवश्यक आर्थिक मदत उपलब्ध करून दिली जाते. शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेअंतर्गत 25 हजाराचे अनुदान संस्था आणि लाभार्थ्यांना मिळून एकूण आर्थिक सहाय्य उपलब्ध होईल. यामुळे सामूहिक विवाह अधिक आकर्षक आणि शक्य होतात. जिल्हा महिला व बाल विकास विभाग यासाठी सक्रिय आहे आणि माहिती प्रसार करत आहे.
संस्थांना आणि वधू कुटुंबाला मिळणारे अनुदान
सामूहिक विवाहाचे आयोजन करणाऱ्या संस्थेस प्रशासकीय सहाय्य प्रति जोडपे 25 हजार रुपये देण्यात येते तर सामूहिक विवाहात लग्न लावलेल्या नोंदणीकृत विवाह केलेल्या वधूची आई वधूचे वडिल किंवा वधू यांचे नावाने 25 हजार रुपये अनुदान दिले जाते. शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेअंतर्गत 25 हजाराचे अनुदान या दोन स्वरूपात दिले जाते ज्यामुळे दोन्ही पक्षांना फायदा होतो. संस्था सोहळ्याचे आयोजन करू शकते आणि कुटुंब लग्न खर्च भागवू शकते. ही रक्कम बँक खात्यात जमा केली जाते जेणेकरून पारदर्शकता राहील आणि लाभार्थी थेट मदतीचा उपयोग करू शकतील.
एक सोहळ्यातील जोडप्यांची मर्यादा
या योजनेअंतर्गत एका स्वयंसेवी संस्थेस एका सोहळ्यात किमान 5 तर कमाल 100 जोडप्यांचा समावेश करण्याची परवानगी राहील. शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेअंतर्गत 25 हजाराचे अनुदान केवळ 100 जोडप्यांपर्यंतच्या सोहळ्यासाठीच दिले जाते कारण 100 जोडप्यांच्या वर समावेश असलेल्या विवाह सोहळ्यासाठी अनुदान अनुज्ञेय राहणार नाही. एका स्वयंसेवी संस्थेस वर्षातून दोनदा सामूहिक विवाह समारंभ आयोजित करता येईल. या मर्यादांमुळे योजनेचा समतोल राखला जातो आणि अधिकाधिक संस्थांना संधी मिळते.
स्वयंसेवी संस्थांसाठी नोंदणीची अट
सामूहिक विवाहाचे आयोजन करणाऱ्या संस्था नोंदणी अधिनियम 1860 किंवा सार्वजनिक विश्वस्त अधिनियम 1950 किंवा महाराष्ट्र सहकारी संस्थाचे अधिनियम 1960 अंतर्गत स्वयंसेवी संस्था नोंदणीकृत असावी. शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेअंतर्गत 25 हजाराचे अनुदान फक्त अशा नोंदणीकृत संस्थांनाच प्रदान केले जाते. नोंदणी नसलेल्या संस्था या योजनेत सहभागी होऊ शकत नाहीत. ही आवश्यकता सरकारी धोरणांचे पालन सुनिश्चित करते आणि निधीचा योग्य विनियोग होतो.
वधू व वर यांचे वय आणि रहिवासी निकष
सामूहिक विवाहात सहभागी होणाऱ्या वधुचे वय 18 वर्ष व वरचे वय 21 वर्ष पूर्ण असणे आवश्यक आहे. शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेअंतर्गत 25 हजाराचे अनुदान या वय पूर्ण करणाऱ्या आणि वधू महाराष्ट्र राज्याची रहिवासी असणाऱ्या जोडप्यांसाठी उपलब्ध आहे. या निकषांचे पालन न केल्यास लाभ मिळणार नाही. ही अट बालविवाह रोखण्यासाठी आणि राज्यातील रहिवाशांना प्राधान्य देण्यासाठी आहे ज्यामुळे फक्त पात्र जोडप्यांनाच मदत मिळते.
लाभार्थ्यांच्या कुटुंबाचे उत्पन्न मर्यादा
सदर योजनेच्या अनुदानास पात्र ठरण्यासाठी मुलीच्या कुटुंबाचे वार्षिक कमाल उत्पन्न मर्यादा 1 लक्ष रुपये आहे. शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेअंतर्गत 25 हजाराचे अनुदान फक्त 1 लाख रुपयांपर्यंत वार्षिक उत्पन्न असणाऱ्या कुटुंबांसाठी आहे. यापेक्षा जास्त उत्पन्न असणारे कुटुंब पात्र ठरणार नाहीत. उत्पन्न दाखला अनिवार्य आहे ज्यामुळे खरोखरच गरजू कुटुंबांना योजनेचा लाभ मिळतो आणि योजना सामाजिक न्यायाची दिशा ठेवते.
योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रांची यादी
आवश्यक कागदपत्रे बँक खाते तपशील बैंक शाखा आयएफसी कोड याबाबतचा तपशील विवाह झालेल्या जोडप्याचा निबंधक विवाह नोंदणी प्रमाणपत्र आहेत. शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेअंतर्गत 25 हजाराचे अनुदान मिळण्यासाठी रहिवासी दाखला जन्माचा दाखला शाळा सोडल्याचा दाखला तलाठी किंवा ग्रामसेवकाचा दाखला उत्पन्न दाखला तलाठी तहसीलदार आणि विवाह नोंदणी प्रमाणपत्र हे सर्व स्वयंसेवी संस्थेने किंवा लाभार्थ्यांनी अर्जासोबत जोडणे आवश्यक आहे. या कागदपत्रांमुळे अर्जाची पडताळणी सोपी होते आणि प्रक्रिया वेगवान राहते.
अर्ज सादर करण्याचे ठिकाण आणि पद्धत
सामूहिक विवाह सोहळा आयोजित करणाऱ्या स्वयंसेवी संस्थेने सामूहिक विवाहात सहभागी जोडप्यांचे अर्ज एकत्रितपणे विहित नमुन्यातील माहिती कागदपत्रे तसेच मागणी प्रस्ताव जिल्हा महिला व बाल विकास अधिकारी आकाशवाणीच्या मागे सिव्हिल लाईन चंद्रपूर येथे सादर करावे. शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेअंतर्गत 25 हजाराचे अनुदान प्राप्त करण्यासाठी ही प्रक्रिया पूर्ण करावी लागते. अर्ज एकत्रित सादर केल्याने प्रक्रिया वेगवान होते आणि सर्व जोडप्यांना एकत्र लाभ मिळतो. जिल्हा महिला व बाल विकास अधिकारी यांच्याकडे सर्व तपशील उपलब्ध आहे.
कागदपत्रे जोडण्याचे महत्त्व
स्वयंसेवी संस्थेने लाभार्थ्यांनी खालील बाबीचे एकत्रित प्रमाणपत्र किंवा दाखला अर्ज सोबत जोडणे आवश्यक आहे जेणेकरून अर्ज वैध ठरेल. शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेअंतर्गत 25 हजाराचे अनुदान मिळवण्यासाठी बँक तपशील विवाह प्रमाणपत्र रहिवासी दाखला जन्म दाखला आणि उत्पन्न दाखला हे सर्व दस्तऐवज पूर्ण असणे गरजेचे आहे. अपूर्ण कागदपत्रांमुळे अनुदान विलंबित किंवा नाकारले जाऊ शकते. सर्वांनी याकडे विशेष लक्ष द्यावे जेणेकरून अर्ज त्वरित मंजूर होईल.
जिल्ह्यातील गरजू कुटुंबांसाठी ही योजना फायद्याची
या सर्व नियमांनुसार अर्ज केल्यास चंद्रपूर जिल्ह्यातील शेतकरी आणि इतर गरजू कुटुंबांना मोठी मदत मिळेल. शुभमंगल सामूहिक विवाह योजनेअंतर्गत 25 हजाराचे अनुदान मिळाल्याने मुलींच्या विवाहात कोणतीही अडचण येणार नाही. संस्था आणि कुटुंब दोघेही योजनेचा पुरेपूर फायदा घेऊ शकतात. जिल्हा अधिकारी कार्यालयात अधिक माहितीसाठी संपर्क साधावा ज्यामुळे योजना अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचेल आणि सामूहिक विवाह यशस्वी होतील.