महाराष्ट्र राज्य सरकारने अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांच्या उज्ज्वल भविष्यासाठी एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलले आहे. या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण कार्यक्रम राबविण्यात येणार असून दहावी उत्तीर्ण झालेल्या विद्यार्थ्यांना दोन वर्षांच्या कालावधीत नामवंत खाजगी प्रशिक्षण संस्थांच्या सहकार्याने शासकीय आश्रमशाळांमध्ये अभियांत्रिकी आणि वैद्यकीय प्रवेश परीक्षांची तयारी करून दिली जाईल. या योजनेच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना सरकारी वैद्यकीय महाविद्यालये अभियांत्रिकी महाविद्यालये किंवा आयटीआयमध्ये जास्तीत जास्त प्रवेश मिळवता येणार असल्याने आदिवासी भागातील प्रतिभेचा विकास होईल.
आदिवासी विकास विभागाची महत्वाकांक्षी योजना
आदिवासी विकास विभागांतर्गत येणाऱ्या शासकीय आणि अनुदानित आश्रमशाळा एकलव्य मॉडेल रेसिडेंशियल स्कूल्स तसेच खाजगी मान्यता प्राप्त माध्यमिक शाळांमधील इयत्ता ११वी आणि १२वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी हे प्रशिक्षण उपलब्ध करून देण्यात येणार आहे. या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण कार्यक्रमामुळे विद्यार्थ्यांना सीईटी जेईई आणि नीट परीक्षांची सखोल तयारी करून घेता येईल आणि त्यांना सरकारी महाविद्यालयांमध्ये प्रवेश घेणे सोपे होईल. या विभागाच्या प्रयत्नांमुळे अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांचा शैक्षणिक स्तर उंचावला जाईल.
विद्यार्थ्यांच्या संख्येचे नियोजन
या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण कार्यक्रमात मुला-मुलींसाठी विद्यार्थी संख्या निश्चित करण्यात आली आहे. इयत्ता ११वीसाठी सीईटी आणि जेईईसाठी प्रत्येकी ५० विद्यार्थी तसेच नीटसाठी ५० विद्यार्थी अशी एकूण १०० विद्यार्थ्यांची निवड प्रत्येक केंद्रासाठी केली जाणार आहे. या नियोजनामुळे समान संधी उपलब्ध होऊन विद्यार्थ्यांचा विकास सुनिश्चित होईल आणि आदिवासी समाजातील युवक-युवतींना मुख्य प्रवाहात आणले जाईल.
नाशिक अपर आयुक्त क्षेत्रातील केंद्र
नाशिक अपर आयुक्त अंतर्गत शासकीय आश्रमशाळा बोपेगांव नाशिक प्रकल्प या केंद्रात या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण देण्यात येणार आहे. येथे मुलांसाठी इयत्ता ११वी सीईटी जेईईसाठी ५० आणि नीटसाठी ५० विद्यार्थ्यांना प्रवेश दिला जाईल. या आश्रमशाळेत नामवंत प्रशिक्षकांच्या मार्गदर्शनाखाली तयारी होणार असून आदिवासी भागातील विद्यार्थ्यांना शहरी सुविधा उपलब्ध होऊन त्यांचा आत्मविश्वास वाढेल आणि ते स्पर्धात्मक परीक्षांमध्ये यशस्वी होतील.
ठाणे अपर आयुक्त क्षेत्रातील केंद्र
ठाणे अपर आयुक्त अंतर्गत शासकीय आश्रमशाळा शहापूर प्रकल्प या ठिकाणी या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण मुलींसाठी राबवले जाईल. इयत्ता ११वीसाठी सीईटी जेईईसाठी ५० आणि नीटसाठी ५० विद्यार्थ्यांना येथे संधी मिळेल. या केंद्रामुळे आदिवासी मुलींना वैद्यकीय आणि अभियांत्रिकी क्षेत्रात प्रगती करता येईल आणि लिंगभेद दूर होऊन समानता प्रस्थापित होईल तसेच त्यांच्या कुटुंबांचा विकास होईल.
अमरावती अपर आयुक्त क्षेत्रातील केंद्र
अमरावती अपर आयुक्त अंतर्गत शासकीय आश्रमशाळा गोटेवाडी प्रकल्प कळमनुरी येथे या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण मुलांसाठी उपलब्ध असेल. इयत्ता ११वी सीईटी जेईईसाठी ५० आणि नीटसाठी ५० विद्यार्थ्यांची निवड केली जाईल. या प्रकल्पामुळे विदर्भातील विद्यार्थ्यांना दर्जेदार शिक्षण मिळून त्यांचे भविष्य उज्ज्वल होईल आणि ते राज्याच्या विकासात योगदान देऊ शकतील.
नागपूर अपर आयुक्त क्षेत्रातील केंद्र
नागपूर अपर आयुक्त अंतर्गत शासकीय आश्रमशाळा सिंधीविहीर वर्धा प्रकल्प या केंद्रात या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण मुलींसाठी आयोजित केले जाईल. येथे इयत्ता ११वीसाठी सीईटी जेईईसाठी ५० आणि नीटसाठी ५० विद्यार्थ्यांना प्रवेश मिळेल. या योजनेच्या अंमलबजावणीतून नागपूर विभागातील आदिवासी मुलींना नवीन दिशा मिळेल आणि त्यांच्या शैक्षणिक प्रगतीला चालना मिळेल.
पात्रता निकष आणि अटी
या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण योजनेचा लाभ घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांना काही पात्रता पूर्ण करणे आवश्यक आहे. विद्यार्थी महाराष्ट्र राज्याचा रहिवासी असावा अनुसूचित जमातीच्या यादीतील असावा आणि प्रवेशावेळी जातीचा दाखला सादर करावा लागेल. पालकांचे वार्षिक उत्पन्न आठ लाख रुपयेपेक्षा कमी असावे आणि विद्यार्थी २०२५-२६ या शैक्षणिक वर्षात इयत्ता १०वी उत्तीर्ण असावा. या अटींमुळे योग्य विद्यार्थ्यांना प्राधान्य मिळेल.
अर्ज सादर करण्याची मुदत आणि प्रक्रिया
या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण कार्यक्रमासाठी अर्ज विहित नमुन्यात सादर करावे लागतील. संबंधित शाळेच्या मुख्याध्यापकांनी अर्ज प्रकल्प अधिकारी एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्प किनवट जिल्हा नांदेड यांच्या कार्यालयात बुधवार १८ फेब्रुवारी २०२६ पूर्वी पोहोचवावेत. नांदेड जिल्ह्यातील शासकीय आश्रमशाळा एकलव्य स्कूल्स आणि खाजगी शाळांतील अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांना या योजनेचा लाभ घेता येईल आणि त्यासाठी सर्वांनी त्वरित अर्ज करावेत.
चाळणी परीक्षेचे आयोजन
या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण योजनेअंतर्गत प्राप्त अर्जांनुसार चाळणी परीक्षा मार्च २०२६ मध्ये घेण्यात येणार आहे. या परीक्षेद्वारे योग्य विद्यार्थ्यांची निवड केली जाईल आणि निवड झालेल्या विद्यार्थ्यांना आश्रमशाळांमध्ये प्रशिक्षण दिले जाईल. या प्रक्रियेमुळे पारदर्शकता राखली जाईल आणि गुणवत्तेवर आधारित निवड होऊन सर्वोत्तम विद्यार्थ्यांना संधी मिळेल.
प्रकल्प अधिकाऱ्यांचे विद्यार्थ्यांना आवाहन
या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण कार्यक्रमाबाबत किनवटचे सहायक जिल्हाधिकारी तथा एकात्मिक आदिवासी विकास प्रकल्पाचे प्रकल्प अधिकारी जेनित चंद्रा दोन्तुला यांनी आवाहन केले आहे. त्यांनी सर्व पात्र विद्यार्थ्यांना अर्ज सादर करण्याचे आवाहन करताना या योजनेच्या माध्यमातून आदिवासी समाजातील प्रतिभावान विद्यार्थ्यांना मुख्य प्रवाहात आणले जाईल असे सांगितले. या संधीचा फायदा घ्या असे त्यांचे आवाहन आहे.
आदिवासी विकासासाठी शासनाची वचनबद्धता
या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण योजनेद्वारे आदिवासी विकास विभाग शासनाची वचनबद्धता दर्शवत आहे. या कार्यक्रमामुळे अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांना उच्च शिक्षणाच्या संधी उपलब्ध होऊन त्यांचा सामाजिक आणि आर्थिक विकास होईल. राज्यातील विविध विभागांतील आश्रमशाळा या केंद्रांमुळे व्यापक प्रमाणात विद्यार्थ्यांना फायदा होईल आणि आदिवासी कल्याणासाठी शासन सतत प्रयत्नशील राहील.
या योजनेचे सामाजिक महत्त्व
या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण कार्यक्रम आदिवासी भागातील शिक्षण क्रांती घडवणारा ठरेल. दहावीनंतरच्या विद्यार्थ्यांना अभियांत्रिकी आणि वैद्यकीय क्षेत्रात प्रवेश मिळवण्यासाठी आवश्यक मार्गदर्शन मिळाल्याने त्यांची स्वप्ने पूर्ण होतील. या योजनेच्या यशस्वी अंमलबजावणीसाठी सर्व संबंधितांनी सहकार्य करावे असे आवाहन करण्यात आले आहे आणि त्यामुळे समाजातील असमानता कमी होईल.
भविष्यातील संभावना आणि प्रभाव
या अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांसाठी अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश प्रशिक्षण योजनेच्या यशस्वीतेनंतर राज्यातील अनुसूचित जमातीच्या विद्यार्थ्यांची संख्या सरकारी महाविद्यालयांमध्ये वाढेल. या कार्यक्रमामुळे आदिवासी समाजातील डॉक्टर्स आणि इंजिनियर्सची संख्या वाढून विकास प्रक्रिया वेगवान होईल. भविष्यात अशा योजनांचा विस्तार होऊन अधिक विद्यार्थ्यांना लाभ मिळेल आणि महाराष्ट्रातील आदिवासी विकासाला नवी दिशा मिळेल.