महाराष्ट्र शासनाच्या सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभागाने दिव्यांग व्यक्तींच्या कल्याणासाठी विविध योजना राबवल्या आहेत. यातील विशेष सहाय्य योजना ही निराधार दिव्यांग लाभार्थ्यांसाठी आर्थिक मदत पुरवते. नांदेड जिल्ह्यात नुकत्याच जारी करण्यात आलेल्या सूचनेनुसार, विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे. ही प्रक्रिया पूर्ण न केल्यास अनुदान बंद होण्याची शक्यता आहे. राज्यातील सर्व दिव्यांग लाभार्थ्यांना या सूचनेचे पालन करण्यास सांगण्यात आले आहे, जेणेकरून योजनेचा लाभ अखंडित राहील.
योजनेची पार्श्वभूमी आणि उद्देश
विशेष सहाय्य योजना ही केंद्र आणि राज्य शासनाच्या राष्ट्रीय सामाजिक सहाय्य कार्यक्रमाचा भाग आहे. या योजनेंतर्गत ४०% किंवा त्यापेक्षा अधिक दिव्यांगत्व असलेल्या व्यक्तींना मासिक अनुदान दिले जाते. उदाहरणार्थ, इंदिरा गांधी राष्ट्रीय दिव्यांग निवृत्तीवेतन योजनेत १८ ते ७९ वर्षांच्या लाभार्थ्यांना केंद्राकडून २०० रुपये आणि राज्याकडून ४०० रुपये मिळून एकूण ६०० रुपये मिळतात. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन हे डायरेक्ट बेनिफिट ट्रान्सफर (डीबीटी) प्रणाली मजबूत करण्यासाठी आहे. या योजनेचा उद्देश दिव्यांग व्यक्तींना स्वाभिमानाने जीवन जगण्यासाठी आर्थिक आधार देणे आहे.
यूडीआयडी कार्डचे महत्व
यूडीआयडी म्हणजे युनिक डिसॅबिलिटी आयडी, जे दिव्यांग व्यक्ती हक्क अधिनियम २०१६ अंतर्गत अनिवार्य आहे. हे कार्ड वैश्विक ओळखपत्र म्हणून काम करते आणि विविध सरकारी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी आवश्यक आहे. महाराष्ट्रात यूडीआयडी कार्डसाठी स्वावलंबन पोर्टलवर ऑनलाइन अर्ज करता येतो. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन हे कार्डचे वितरण आणि अद्यावतीकरण सुनिश्चित करण्यासाठी आहे. राज्यात ५७,३६६ यूडीआयडी कार्ड विशेष मोहिमेद्वारे वाटप करण्यात आले आहेत, ज्यामुळे लाभार्थ्यांना योजनांचा थेट लाभ मिळतो.
आधार संलग्नीकरणाची आवश्यकता
आधार कार्ड संलग्नीकरण हे सर्व सरकारी योजनांसाठी अनिवार्य आहे, विशेषतः डीबीटी अंतर्गत. दिव्यांग कल्याण विभागाच्या सूचनेनुसार, आधार नोंदणी आणि अद्यावतीकरण तात्काळ करणे गरजेचे आहे. नांदेडमध्ये लाभार्थ्यांना आधार कार्ड, यूडीआयडी कार्ड आणि बँक खात्याची छायांकित प्रत संगणकीय कार्यालयात सादर करण्यास सांगितले आहे. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन हे पारदर्शकता आणि दुरुपयोग रोखण्यासाठी आहे. या प्रक्रियेमुळे अनुदान थेट बँक खात्यात जमा होते.
संलग्नीकरणाची प्रक्रिया
संलग्नीकरणासाठी लाभार्थ्यांनी यूडीआयडी कार्ड आणि आधार कार्डची माहिती स्वावलंबन पोर्टलवर अपलोड करावी. जिल्हा स्तरावर वैद्यकीय महाविद्यालये आणि रुग्णालयांमध्ये यूडीआयडी प्रमाणपत्र मिळवता येते. नांदेड जिल्हाधिकारी कार्यालयात ही प्रक्रिया तात्काळ पूर्ण करण्यास सांगितले आहे. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन हे राज्यव्यापी मोहिमेचा भाग आहे. कागदपत्रे सादर न केल्यास लाभ बंद होऊ शकतो, असे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.
योजनेचे लाभ आणि पात्रता
विशेष सहाय्य योजनेंतर्गत दिव्यांग लाभार्थ्यांना मासिक १,५०० रुपये अनुदान मिळते, जे डीबीटीद्वारे दिले जाते. पात्रतेसाठी ४०% दिव्यांगत्व, कौटुंबिक वार्षिक उत्पन्न २१,००० रुपयांपेक्षा कमी आणि वय १८ ते ६५ वर्षे असावे. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन हे लाभ अखंडित ठेवण्यासाठी आहे. या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी यूडीआयडी आणि आधार संलग्नीकरण अनिवार्य आहे.
राज्यव्यापी मोहीम
महाराष्ट्रात दिव्यांग कल्याण विभागाने यूडीआयडी आणि आधार संलग्नीकरणासाठी विशेष मोहीम राबवली आहे. १०० दिवसांच्या कृती आराखड्यात ५०,००० यूडीआयडी कार्ड वाटपाचे उद्दिष्ट होते, ज्यात ५७,३६६ पूर्ण झाले. विशेष शाळा आणि कार्यशाळांमध्ये ४४,७५९ विद्यार्थ्यांची आधार नोंदणी पूर्ण झाली आहे. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन ही मोहीम राज्यातील सर्व जिल्ह्यांत राबवली जात आहे.
इतर संबंधित योजना
दिव्यांगांसाठी इतर योजनांमध्ये साधने आणि उपकरणांसाठी आर्थिक सहाय्य, स्वयंरोजगारासाठी अनुदान आणि पुनर्वसन केंद्रे समाविष्ट आहेत. उदाहरणार्थ, एडीआयपी योजनेंतर्गत उपकरणांसाठी १५,००० रुपयांपर्यंत मदत मिळते. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन हे इतर योजनांचा लाभ घेण्यासाठीही उपयुक्त आहे. महाराष्ट्र राज्य दिव्यांग वित्त आणि विकास महामंडळाकडून रोजगारासाठी १,५०,००० रुपयांपर्यंत कर्ज आणि अनुदान मिळते.
प्रशासकीय निर्देश आणि जबाबदारी
प्रशासनाने स्पष्ट निर्देश दिले आहेत की कागदपत्रे सादर न केल्यास होणाऱ्या गैरसोयीला लाभार्थी स्वतः जबाबदार राहतील. नांदेडमध्ये शहरातील संगणकीय कार्यालयात ही प्रक्रिया पूर्ण करण्यास सांगितले आहे. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन हे शासनाच्या सूचनांनुसार आहे. यामुळे योजनेची कार्यक्षमता वाढते आणि बोगस लाभार्थ्यांना रोखता येते.
लाभार्थ्यांची भूमिका
सर्व दिव्यांग बांधवांनी आवश्यक कागदपत्रे वेळेत सादर करून योजनेचा लाभ अखंडित ठेवावा, असे आवाहन करण्यात आले आहे. यूडीआयडी आणि आधार संलग्नीकरण हे एक साधे पाऊल आहे जे दीर्घकाळ लाभ देते. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन हे स्वावलंबनाकडे वाटचाल आहे. लाभार्थ्यांनी जिल्हा कार्यालयांशी संपर्क साधावा.
राज्यातील प्रगती आणि आकडे
महाराष्ट्रात ३०,८४२ लाभार्थ्यांना ALIMCO मार्फत कृत्रिम अवयव आणि साधने पुरवण्यात आली आहेत. १० क्षेत्रीय कार्यालये सुरू करण्यात आली आहेत. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन हे राज्याच्या एकूण दिव्यांग कल्याण मोहिमेचा भाग आहे. यामुळे दिव्यांग व्यक्तींची संख्या आणि त्यांचे लाभ व्यवस्थित ट्रॅक करता येतात.
निष्कर्ष आणि पुढील पावले
एकूणच, विशेष सहाय्य योजना दिव्यांग व्यक्तींना आर्थिक स्थैर्य देते. यूडीआयडी आणि आधार संलग्नीकरण पूर्ण करणे हे लाभ टिकवण्यासाठी आवश्यक आहे. विशेष सहाय्य योजनेतील दिव्यांग लाभार्थ्यांना यूडीआयडी व आधार संलग्नीकरण करण्याचे आवाहन हे शासनाच्या डिजिटल इंडिया आणि समावेशक विकासाच्या दिशेने पाऊल आहे. सर्व लाभार्थ्यांनी तात्काळ कारवाई करावी.