महाराष्ट्रातील शेतीला आधुनिक आणि शाश्वत बनविण्याच्या दृष्टीने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल उचलण्यात आले आहे. राज्यातील कृषी विभागाने सन 2025-26 अंतर्गत शेतकऱ्यांच्या देशाबाहेरील अभ्यास दौऱ्यांची योजना राबवली आहे. याच योजनेचा भाग म्हणून राज्यातील 52 शेतकऱ्यांचा युरोप अभ्यास दौरा सुरू झाला आहे. हा दौरा 15 फेब्रुवारी 2026 पासून प्रारंभ झाला असून, यात राज्यातील विविध जिल्ह्यांतील प्रगतिशील शेतकरी आणि दोन कृषी अधिकारी सहभागी आहेत. या दौऱ्यामुळे शेतकऱ्यांना युरोपातील प्रगत कृषी पद्धतींचा प्रत्यक्ष अनुभव घेता येणार आहे. कृषी विभागाने या उपक्रमाला प्रोत्साहन देत शेतकऱ्यांना जागतिक स्तरावरील ज्ञान मिळवण्याची संधी उपलब्ध करून दिली आहे. या दौऱ्याच्या माध्यमातून शेतकरी आपल्या शेतीत नवीन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करू शकतील, ज्यामुळे उत्पादन वाढेल आणि शेती अधिक स्पर्धात्मक होईल. हा दौरा फ्रान्स, स्वित्झर्लंड, जर्मनी आणि नेदरलँड्स या देशांमध्ये आयोजित करण्यात आला आहे, जेथे शेतकरी विविध प्रकल्पांना भेट देऊन माहिती घेतील.
कृषिमंत्र्यांचा संवाद आणि शुभेच्छा
दौऱ्याच्या प्रस्थानापूर्वी एक विशेष कार्यक्रम आयोजित करण्यात आला होता. यात माननीय कृषिमंत्री दत्तात्रय भरणे यांनी व्हिडिओ कॉलद्वारे सहभागी शेतकऱ्यांशी संवाद साधला. राज्यातील 52 शेतकऱ्यांचा युरोप अभ्यास दौरा सुरू होण्यापूर्वी त्यांनी शेतकऱ्यांना शुभेच्छा देत या दौऱ्यातून मिळणारे ज्ञान आणि तंत्रज्ञान राज्यातील इतर शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचविण्याचे आवाहन केले. कृषिमंत्री म्हणाले की, शासन शेतकऱ्यांच्या पाठीशी ठामपणे उभे आहे आणि अशा उपक्रमांना सातत्याने प्रोत्साहन देणार आहे. या संवादात कृषी संचालक (विस्तार व प्रशिक्षण) रफिक नाईकवाडी यांनीही शेतकऱ्यांना शुभेच्छा दिल्या. या कार्यक्रमामुळे शेतकऱ्यांचा उत्साह वाढला असून, ते युरोपातील अभ्यासासाठी अधिक तयार झाले आहेत. कृषिमंत्र्यांच्या या आवाहनामुळे शेतकरी केवळ स्वतःसाठी नव्हे तर संपूर्ण राज्यातील शेतीसाठी जबाबदारीने अभ्यास करतील. हा संवाद दौऱ्याच्या यशस्वितेसाठी प्रेरणादायी ठरला आहे.
दौऱ्यातील प्रमुख अभ्यास विषय
या अभ्यास दौऱ्यात शेतकऱ्यांना विविध विषयांवर माहिती मिळणार आहे. राज्यातील 52 शेतकऱ्यांचा युरोप अभ्यास दौरा सुरू झाल्याने त्यांना आधुनिक पीक पद्धती, यांत्रिकीकरण, सेंद्रिय शेती, दुग्धव्यवसाय, सहकारी प्रक्रिया उद्योग, हरितगृह तंत्रज्ञान, जलसंधारण आणि हवामान बदलाशी जुळवून घेणाऱ्या शेती पद्धतींचा अभ्यास करता येईल. हे विषय युरोपातील प्रगत कृषी देशांमध्ये प्रत्यक्ष प्रकल्पांना भेट देऊन शिकवले जाणार आहेत. उदाहरणार्थ, आधुनिक पीक पद्धतींमध्ये पीक फेरपालट आणि मृदा व्यवस्थापन यांचा समावेश आहे. यांत्रिकीकरणात अत्याधुनिक कृषी यंत्रसामग्रीचा वापर शिकवला जाईल. सेंद्रिय शेतीत पर्यावरणस्नेही पद्धतींचा अभ्यास होईल. दुग्धव्यवसायात सहकारी चीज उत्पादन आणि पर्वतीय दुग्धव्यवसाय यांची माहिती मिळेल. हरितगृह तंत्रज्ञानात हवामान नियंत्रण आणि जलव्यवस्थापन यांचा समावेश आहे. या विषयांमुळे शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतीत सुधारणा करण्यासाठी उपयुक्त ठरेल. हा दौरा शेतकऱ्यांना शाश्वत विकासाच्या दृष्टीने नवीन दृष्टिकोन देईल.
फ्रान्समधील अभ्यास आणि प्रकल्प
दौऱ्याचा पहिला भाग फ्रान्समध्ये आहे, जेथे शेतकरी व्यावसायिक धान्यशेती आणि दुग्धशेतीचे प्रकल्प पाहतील. राज्यातील 52 शेतकऱ्यांचा युरोप अभ्यास दौरा सुरू झाल्याने फ्रान्समध्ये गहू, बार्ली, मका यांसारख्या धान्यांच्या शेतीचा अभ्यास होईल. यात पीक फेरपालट, मृदा व्यवस्थापन आणि अत्याधुनिक यंत्रसामग्रीचा वापर समजावून सांगितला जाईल. शेतकरी प्रत्यक्ष शेतांना भेट देऊन हे तंत्रज्ञान कसे लागू केले जाते ते पाहतील. दुग्धशेतीत दूध उत्पादन आणि व्यवस्थापन यांची माहिती मिळेल. फ्रान्स हे कृषी क्षेत्रात प्रगत असल्याने येथील अनुभव शेतकऱ्यांसाठी मौल्यवान ठरेल. या भेटींमुळे ते त्यांच्या शेतीत समान पद्धती लागू करू शकतील, ज्यामुळे उत्पादन वाढेल आणि खर्च कमी होईल. फ्रान्समधील हा अभ्यास दौऱ्याचा पाया मजबूत करेल.
स्वित्झर्लंडमधील सेंद्रिय शेतीचा अभ्यास
स्वित्झर्लंडमध्ये सेंद्रिय शेतीवर भर देण्यात येईल. राज्यातील 52 शेतकऱ्यांचा युरोप अभ्यास दौरा सुरू असल्याने स्वित्झर्लंडमध्ये Research Institute of Organic Agriculture (FiBL) या संस्थेला भेट देण्यात येईल. ही संस्था सेंद्रिय उत्पादन प्रणाली, संशोधन पद्धती आणि शाश्वत शेती मॉडेल्ससाठी जगप्रसिद्ध आहे. शेतकरी येथे सेंद्रिय शेतीच्या विविध पैलूंचा अभ्यास करतील. पर्वतीय दुग्धव्यवसाय आणि सहकारी चीज उत्पादन प्रणाली यांचीही माहिती घेतील. स्वित्झर्लंडची भौगोलिक रचना लक्षात घेता, येथील शेती पद्धती महाराष्ट्रातील डोंगराळ भागांसाठी उपयुक्त ठरू शकतात. या अभ्यासामुळे शेतकरी पर्यावरणस्नेही शेतीकडे वळतील, ज्यामुळे मातीची सुपीकता टिकेल आणि उत्पादने निरोगी राहतील. FiBL च्या भेटीमुळे शेतकऱ्यांना नवीन संशोधनाची माहिती मिळेल.
जर्मनी आणि नेदरलँड्समधील तंत्रज्ञान
दौऱ्यात जर्मनी आणि नेदरलँड्स हे देशही समाविष्ट आहेत. राज्यातील 52 शेतकऱ्यांचा युरोप अभ्यास दौरा सुरू झाल्याने जर्मनीत सहकारी प्रक्रिया उद्योग आणि जलसंधारण यांचा अभ्यास होईल. नेदरलँड्समध्ये Aalsmeer Flower Market येथे आंतरराष्ट्रीय फुल बाजारपेठ, लिलाव प्रणाली आणि लॉजिस्टिक्स व्यवस्थापन पाहिले जाईल. तसेच अत्याधुनिक हरितगृह प्रकल्प, हवामान नियंत्रण प्रणाली आणि जलव्यवस्थापन तंत्रज्ञानाची माहिती मिळेल. नेदरलँड्स हे हरितगृह तंत्रज्ञानात अग्रेसर आहे, ज्यामुळे वर्षभर उत्पादन शक्य होते. जर्मनीत हवामान बदलाशी जुळवून घेणाऱ्या शेती पद्धती शिकवल्या जातील. या देशांमधील अनुभव शेतकऱ्यांना निर्यात संधी आणि मूल्यवर्धनासाठी मदत करतील. हे तंत्रज्ञान महाराष्ट्रातील शेतीत लागू केल्यास उत्पादकता वाढेल.
अनुदानातील वाढ आणि शासनाचे निर्णय
या योजनेअंतर्गत शासनाने महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतले आहेत. राज्यातील 52 शेतकऱ्यांचा युरोप अभ्यास दौरा सुरू होण्याच्या निमित्ताने अनुदान एक लाख रुपयांवरून दोन लाख रुपये करण्यात आले आहे. कृषिमंत्री दत्तात्रय भरणे यांच्या निर्णयामुळे हे शक्य झाले. या वाढीमुळे अधिक शेतकऱ्यांना परदेशातील अभ्यास दौऱ्यात सहभागी होण्याची संधी मिळेल. शासनाच्या या सकारात्मक पावलामुळे शेती क्षेत्राला जागतिक दृष्टीकोन मिळेल. अनुदान वाढीमुळे दौऱ्याचा खर्च कमी होईल आणि शेतकरी निर्धास्तपणे अभ्यास करू शकतील. कृषी विभागाने या निर्णयाचे स्वागत केले असून, यामुळे राज्यातील शेतीत नवसंशोधन आणि आधुनिक तंत्रज्ञानाचा अवलंब वाढेल.
दौऱ्याचे फायदे आणि अपेक्षा
या दौऱ्यामुळे शेतकऱ्यांना अनेक फायदे होतील. राज्यातील 52 शेतकऱ्यांचा युरोप अभ्यास दौरा सुरू झाल्याने उत्पादनवाढ, मूल्यवर्धन, निर्यात संधी आणि शाश्वत शेती मॉडेल्स समजून घेण्यास मदत होईल. सहभागी शेतकरी आपल्या जिल्ह्यातील इतर शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करतील. या उपक्रमामुळे महाराष्ट्रातील शेती जागतिक पातळीवर स्पर्धा करण्यास सक्षम होईल. शेतकरी उत्पादक कंपन्यांसाठी (FPO) उपयुक्त सहकारी रचना समजून घेता येतील. कृषी विभागाने व्यक्त केलेल्या विश्वासानुसार, या दौऱ्यामुळे उत्पादनक्षमता आणि उत्पन्नवाढ होईल. हा दौरा राज्यातील शेती क्षेत्रात सकारात्मक बदल घडवेल आणि शेतकऱ्यांना नवीन संधी उपलब्ध करेल. अशा उपक्रमांमुळे महाराष्ट्राची शेती अधिक मजबूत होईल.