चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योग हा आधुनिक काळातील एक महत्त्वाचा क्षेत्र आहे ज्यात पारंपरिक पदार्थांना नवीन आरोग्यदायी स्वरूप देण्यात येत आहे. वाशिम जिल्ह्यातील शेतीशिल्प योजनेअंतर्गत चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगाने विकसित केलेल्या उत्पादनांनी स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना दिली आहे. मकर संक्रांतीच्या शुभ मुहूर्तावर या उत्पादनांचे अनावरण झाले, ज्यात चिया तिळगूळ, चिया चिक्की आणि चिया न्यूट्री बार यांचा समावेश आहे. हे उत्पादने ओमेगा-३ फॅटी अॅसिड, फायबर आणि प्रथिनांनी युक्त असल्याने ते आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरतात. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात अशा प्रकारच्या नवकल्पनांमुळे ग्रामीण भागातील शेतकरी आणि महिलांना नव्या संधी उपलब्ध होत आहेत. हे उत्पादने पारंपरिक सणांच्या प्रथा जपतानाच आधुनिक पोषणमूल्यांची जोड देतात, ज्यामुळे ते लोकप्रिय होत आहेत.
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील उत्पादनांचे लाँचिंग
वाशिममध्ये ५ जानेवारी २०२६ रोजी जिल्हाधिकारी योगेश कुंभेजकर यांच्या हस्ते चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील नवीन उत्पादनांचे उद्घाटन झाले. या कार्यक्रमात प्रकल्प संचालक अनीसा महाबळे, जिल्हा अधीक्षक कृषी अधिकारी आरिफ शाह, कृषी उपसंचालक हिना शेख, उद्योग सहसंचालक निलेश निकम, जिल्हा उद्योग केंद्राच्या महाव्यवस्थापक पूनम घुले आणि सीएम फेलो संकेत नरुटे यांची उपस्थिती होती. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगाने हे उत्पादने विकसित करून पारंपरिक तीळ-गूळाच्या प्रथेला एक नवीन आयाम दिला आहे. चिया बियाण्यांच्या समावेशामुळे हे पदार्थ अधिक पौष्टिक बनले असून, ते अँटिऑक्सिडंट्स आणि मिनरल्सने भरपूर आहेत. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील या प्रयत्नांमुळे स्थानिक समुदायाला आरोग्य आणि रोजगार दोन्ही लाभ मिळत आहेत.
चिया तिळगूळ बनवण्याची प्रक्रिया
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात चिया तिळगूळ हे एक लोकप्रिय उत्पादन आहे जे पारंपरिक तिळगूळाला चिया बियाण्यांच्या जोडीने अधिक आरोग्यदायी बनवते. चिया तिळगूळ बनवण्यासाठी प्रथम १/४ कप काळे तीळ आणि १/४ कप चिया बिया एकत्र रोस्ट कराव्यात, ज्यामुळे त्यांचा स्वाद वाढतो आणि ते कुरकुरीत होतात. त्यानंतर १/४ कप अनसल्टेड पीनट बटर आणि १ टेबलस्पून अनस्वीट कोको पावडर मिसळावी. हे मिश्रण एकत्र करून छोट्या छोट्या गोळ्या किंवा ट्रफल्सच्या आकारात तयार कराव्यात. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात हे उत्पादन बनवताना जागरी म्हणजेच गूळ वापरून गोडवा आणला जातो, ज्यामुळे ते नैसर्गिकरित्या गोड आणि पौष्टिक होते. रोस्टेड तीळ आणि चिया बिया एकत्र करून त्यात गूळ वितळवून मिसळल्यास ते अधिक मजबूत होते. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील या पद्धतीमुळे उत्पादन दीर्घकाळ टिकते आणि त्याचे पोषणमूल्य कायम राहते. हे बनवण्यासाठी साधारण ३० मिनिटे लागतात आणि ते थंड झाल्यावर सर्व्ह करावे. पुढे तुम्हाला कल्पना येण्यासाठी घरगुती वापरासाठी हे प्रोडक्ट्स कसे बनवावे याबाबत संक्षिप्त माहिती देण्यात आली आहे. मोठ्या प्रमाणावर उद्योग करण्यासाठी तज्ञ मंडळींचे मार्गदर्शन घ्यावे.
चिया चिक्की तयार करण्याची पद्धत
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात चिया चिक्की हे एक क्रंची आणि एनर्जी देणारे उत्पादन आहे जे पारंपरिक चिक्कीला चिया बियाण्यांच्या समावेशाने अपग्रेड करते. चिया चिक्की बनवण्यासाठी १ १/२ कप रोस्टेड स्प्लिट ग्रॅम (दाल) आणि १/४ कप चिया बिया एकत्र रोस्ट कराव्यात. त्यानंतर १ टीस्पून घी किंवा तेलात ३/४ कप जागरीचे तुकडे वितळवावेत. हे मिश्रण उकळी येईपर्यंत गरम करून त्यात रोस्टेड दाल आणि चिया बिया मिसळाव्यात. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात ही प्रक्रिया करताना मिश्रणाला योग्य आकार देण्यासाठी ते घी लावलेल्या ट्रेमध्ये ओतावे आणि सपाट करावे. थंड झाल्यावर चौकोनी तुकडे करावेत. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील या तंत्राने चिक्कीला ओमेगा-३ आणि फायबरचा अतिरिक्त लाभ मिळतो, ज्यामुळे ती वजन नियंत्रणासाठी उपयुक्त ठरते. हे उत्पादन बनवताना कधीकधी पंपकिन सीड्स किंवा सनफ्लॉवर सीड्सही मिसळले जातात, ज्यामुळे स्वाद आणि पोषण दोन्ही वाढतात. संपूर्ण प्रक्रिया ४५ मिनिटांपर्यंत घेते.
चिया न्यूट्री बारची निर्मिती
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात चिया न्यूट्री बार हे एक पोर्टेबल आणि पौष्टिक स्नॅक आहे जे दैनंदिन ऊर्जेसाठी आदर्श आहे. चिया न्यूट्री बार बनवण्यासाठी १ १/२ कप ओल्ड-फॅशन्ड रोल्ड ओट्स, १/२ कप कुकड क्विनोआ, १/४ कप फ्लॅक्स मील आणि ३ टेबलस्पून चिया बिया एकत्र कराव्यात. हे मिश्रण एका मोठ्या बोलमध्ये मिसळून त्यात मध किंवा डेट्सचा सिरप घालावा ज्यामुळे ते एकत्र येईल. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात हे बार ओव्हनमध्ये किंवा नो-बेक पद्धतीने तयार केले जातात, ज्यात मिश्रणाला ८x८ इंचच्या पॅनमध्ये दाबून ठेवावे आणि थंड करावे. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील या उत्पादनात कधीकधी चॉकलेट किंवा पीनट बटरही जोडले जाते, ज्यामुळे ते स्वादिष्ट आणि प्रोटीन-रिच होते. हे बार कापून घेतल्यावर ते दीर्घकाळ स्टोअर करता येतात आणि ते अँटिऑक्सिडंट्सने भरपूर असतात. संपूर्ण तयारी १ तासापर्यंत घेते.
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील प्रशिक्षण आणि रोजगार
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात आत्मा योजनेअंतर्गत बंगलोर येथे विशेष प्रशिक्षण घेण्यात आले, ज्यात चिया न्यूट्री बारच्या निर्मितीवर भर देण्यात आला. या प्रशिक्षणाच्या आधारावर शेतकरी आणि महिला बचत गटांनी चिया तिळगूळ, चिया चिक्की आणि चिया न्यूट्री बारची उत्पादन सुरू केले. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगाने या माध्यमातून ग्रामीण महिलांना स्वयंरोजगाराच्या नव्या संधी उपलब्ध करून दिल्या आहेत. हे उत्पादने बनवताना स्थानिक साहित्याचा वापर केला जातो, ज्यामुळे अर्थव्यवस्था मजबूत होते. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील हे प्रयत्न आरोग्य आणि परंपरा यांचा समतोल साधतात, ज्यामुळे उत्पादने बाजारात यशस्वी होत आहेत. प्रशिक्षणात चिया बियाण्यांच्या प्रक्रियेच्या विविध पद्धती शिकवल्या गेल्या, ज्या आता व्यावसायिक स्तरावर लागू होत आहेत.
चिया बियाण्यांचे आरोग्य फायदे
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात चिया बियाण्यांचा वापर केल्याने उत्पादने ओमेगा-३ फॅटी अॅसिड, फायबर आणि प्रथिनांनी समृद्ध होतात. हे घटक हृदयाचे आरोग्य सुधारतात, रक्तदाब नियंत्रित करतात आणि वजन कमी करण्यास मदत करतात. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील उत्पादनांमध्ये चिया बिया मिसळल्याने ते अँटिऑक्सिडंट्सने भरपूर होतात, ज्यामुळे सूज कमी होते आणि रोगप्रतिकारक शक्ती वाढते. पारंपरिक भारतीय गोड पदार्थांमध्ये चिया बियाण्यांचा समावेश केल्याने ते अधिक पौष्टिक बनतात, जसे की तिळगूळ किंवा चिक्की. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात हे फायदे लक्षात घेऊन उत्पादने विकसित केली जातात, ज्यामुळे ते दैनंदिन आहारासाठी योग्य ठरतात. ते हाडांच्या आरोग्यासाठीही फायदेशीर आहेत, कारण त्यात कॅल्शियम भरपूर असते.
चिया तिळगूळ महोत्सवाची माहिती
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगाच्या पार्श्वभूमीवर वाशिम जिल्हाधिकारी कार्यालयात १३ आणि १४ जानेवारी २०२६ रोजी ‘चिया तिळगूळ महोत्सव’ आयोजित करण्यात आला आहे. या महोत्सवात चिया आधारित विविध पदार्थांची माहिती दिली जाईल, चाखण्याची संधी उपलब्ध होईल आणि विक्रीची व्यवस्था असेल. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील हे उत्पादने प्रदर्शित करून स्थानिक नागरिकांना त्यांचे फायदे समजावले जातील. आयोजकांनी जिल्ह्यातील नागरिकांना या महोत्सवाला मोठ्या संख्येने भेट देण्याचे आवाहन केले आहे. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात अशा कार्यक्रमांमुळे उत्पादनांना प्रोत्साहन मिळते आणि ते बाजारात स्थिर होतात. हा महोत्सव परंपरा आणि नवकल्पना यांचा उत्सव असेल.
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगाचा भारतातील विकास
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योग भारतात वेगाने वाढत आहे, विशेषतः राजस्थान, गुजरात, महाराष्ट्र, कर्नाटक आणि तमिळनाडू येथे. भारतातील चिया बियाण्यांचे उत्पादन आणि प्रक्रिया उच्च दर्जाची असून, ते आंतरराष्ट्रीय बाजारात निर्यात केले जातात. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात ९९.९९% शुद्धतेच्या बिया वापरल्या जातात, ज्यामुळे उत्पादने जागतिक दर्जाची होतात. हे उद्योग शेतकऱ्यांना नव्या पिकांच्या संधी देतात आणि अर्थव्यवस्थेला चालना देतात. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील वाढीमुळे २०३० पर्यंत बाजार ३.३५ अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचेल अशी अपेक्षा आहे. वाशिमसारख्या जिल्ह्यात हे उद्योग ग्रामीण विकासासाठी महत्त्वाचे ठरत आहेत.
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील भविष्यातील संधी
चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगात भविष्यात अधिक नवकल्पना अपेक्षित आहेत, ज्यात विविध पदार्थांच्या विकासावर भर असेल. वाशिमसारख्या भागात महिला बचत गटांच्या सहभागामुळे हे उद्योग मजबूत होत आहेत. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगाने आरोग्यदायी उत्पादनांवर लक्ष केंद्रित केल्याने ते ग्राहकांना आकर्षित करतात. हे उद्योग पर्यावरणस्नेही असून, ते शाश्वत शेतीला प्रोत्साहन देतात. चिया बियाणे प्रक्रिया उद्योगातील संधींमुळे ग्रामीण रोजगार वाढतो आणि अर्थव्यवस्था सुधारते. अशा प्रयत्नांमुळे पारंपरिक सणांना नवीन रूप मिळते.